Manunulat : Sa Daigdig ng mga Ideyalismo

Panaginip (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:26:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Malakas ang bawat bugso ng hangin. Marahan kung binabagtas ang daan patungo sa Baryo ng San Juaquin. Halos may labing limang taon ko na rin na hindi nakikita ang lugar na ito na aking kinagisnan. Dito sa lugar na ito nagsimula ang lahat, dito hinubog ang aking kaisipan, dahan dahang pinanday ang aking diwa at natutuhang tanggapin ang katotohanan, mga katotohanan na minsan ayaw mo nang balikan sa dahilang natatakot kang muling masaktan. Ngunit ang pananaw kong ito ay nabago matapos kong suriin ang aking sarili. Kailangan mo rin palang harapin ang katotohanan, mahirap man tanggapin ng isang tulad ko.

Maya maya'y natanaw ko na ang lugar ng Golgota. Isang lumang sementeryo na nasa dulong bahagi ng aming baryo. Hindi ko alam kung bakit tinawag na Golgota ang libingan sa gitna ng kakahuyan. Gayon pa man nananabik ang aking mga paa na makatuntong muli sa dakong iyon. Halos kalahating oras ko ring binagtas ang masukal na daan, ang libingang kinalimutan na ng kabihasnan ng tao. Nasilayan ko ang isang napakalaking puno ng balite na nakahandusay na sa lupa. Doon ako naupo na nilililiman ng mayayabong na dahon ng puno ng Acacia na halos katabi lamang. Kasalo ko sa aking pag-iisip ang malamyang sinag ni haring araw at ang mapanudyong bugso ng hangin na sumasalat sa aking katawan. Pinilit kong balikan ang kahapon. Sinamantala ko ang katahimikan ng paligid na tanging matatanaw ay ang mga puntod ng aking mga kanayon. Kinakatakutan ng iba ang lugar na ito kesyu may mga nagpapakita raw at may mga nagpaparamdam. Pero para sa akin ang lugar na ito ay mainam na dako upang magbalik tanaw sa nakalipas.

Madalas kaming maglaro dito ni Obet. Ang pinaka malapit na kababata ko sa baryo. Sa malawak na kakahuyan kami madalas magtaguan. Araw-araw naming tinatakbo ang masisiit at masukal na daan sa kagubatan. Hindi namin alintana ang pagod, init ng araw at kung minsan ay ang napakadilim na daan sa tuwing inaabot kami ng gabi sa aming paglalaro. Minsan, sa kasagsagan ng aming kwentuhan sa daan, hindi sinasadyang napadaan kami sa lumang sementeryo at yun nga ang Golgota na kinalalagyan ko ngayon. Nakaramdam kami ng bahagyang takot. Magsasampung taong gulang ako noon.

"Obet, lumang sementeryo ito diba?"

"Oo Junior, halika na baka hinahanap na tayo sa bayan." malumanay na sagot ni Obet.

Sumagi sa isip ko ang tagpong iyon. Alam kong masayang masaya kaming nagkukuwentuhan at nagbibiruan ngunit nang mapadpad kami sa lugar na iyon, napansin ko ang kakaibang reaksyon ni Obet. Niyaya ko pa nga siyang maglaro sa loob ng sementeryo ngunit tumanggi siya. Biniro ko pa nga siya na sa sandaling yaon na natatakot siya pero tulad ng inaasahan nagsawalang kibo ang aking kaibigan. Pinakikiramdaman ko ang kanyang ikinikilos, waring kakaiba sa akin. Hindi kasi ako nasanay na seryoso siya sa kanyang mga sinasabi. Tahimik akong sumama sa kanya sa daan pabalik ng nayon.

Wala siyang imik habang nag-uuhanan ang aming mga paa pauwi ng bahay. Nag-iisip ako ng malalim pero sadyang hindi ako nakahanap ng dahilan kung bakit nagbago ang reaksyon ni Obet. Kung sabagay mas matanda siya ng isang taon sa akin at may mga bagay na alam niya na di ko nalalaman. Ilang saglit pa'y natanaw na namin ang bayan, nakita ko kung paano inilabas ni Obet ang napakalalim na buntong hininga na iwan ko kung anong ibig sabihin. Sa aming paglalakad nakasabay namin si Mang Ambo na papauwi galing sa bukid. Niyaya kaming sumabay sa kanya. Agad naman kaming sumakay sa paragos na hilahila ng matandang kalabaw.

"O mga bata, mukhang inabot na kayo ng gabi sa daan. Dis oras na nang gabi dapat nasa kani-kanilang bahay na kayo." wika ni Mang Ambo.

“Salamat po, mang Ambo.”tugon ni Obet.

Eh saan ba kayo nanggaling mga bata?"

"Sa ano po, sa sementeryo po.” bigla kong naisagot.

"Ano sa Golgota!!!!!!"

Nabigla si Mang Ambo sa naging sagot ko. Matatandaang tinangka pang takpan ni Obet ang aking bibig sa pag-aakalang mapipigil niya ako na sabihin kung saan kami nanggaling. Pero nahuli si Obet na pigilan ako. Doon ko nakitang namutla si tandang Ambo matapos niyang marinig ang sinabi ko. Hindi ko alam kung anong misteryo mayroon sa sementeryong iyon.

Kinabukasan, nabalitaan ko na lamang na may sakit si Obet. Nalungkot ako sa dahilang naantala ang aming paglalaro. Sabi ng nanay niya nagsimula ang napakataas na lagnat niya noong hating gabi. Dahil sa pangyayaring yaon, nagkaroon ng bulong bulungan sa nayon na ewan ko kung anong ibig sabihin, marahil masyado pa akong bata para tuklasin ang bagay na iyon. Nagpasya ang aking mga magulang na dalhin ako sa Maynila. Mahirap man tanggapin pero wala akong magawa, alam kong ang pasyang iyon ay para sa aking ikabubuti. Sa bahay ni tiyo Samuel ako pansamantalang nanirahan kasama ang dalawa kong mga pinsan. Doon ko na rin ipinagpatuloy ang aking pag-aaral. Naalala ko pa noon ang kanyang sinabi sa akin na naitatak sa aking isipan, isang araw bago ako lumuwas ng Maynila.

"Junior, wala ka bang nakita noong nasa Golgota tayo?" pautal-utal na sambit ni Obet.

"Mga lumang puntod, malalaking kahoy, mga damong ligaw. Maliban doon wala na."

"Ganon ba, sige, ingat ka sa Maynila. Hayaan mo't magkikita uli tayo."

"Ikaw rin pagaling ka."

Sa di kalayuan may napansin akong dalawang batang lalaki na masayang naghahabulan patungo sa aking kinalalagyan. Masaya kong pinagmamasdan ang mga bata sa kanilang paglalaro. Na hindi alintana ang oras sa kanilang buhay. Hindi ko rin napansin na inabutan na pala ako ng gabi dito sa Golgota, pati ang dalawang bata na masayang naglalaro. Kaya't naisipan kong awatin sila sa paglalaro at sinabing umuwi na sila sa kani kanilang bahay.

Nagmadali silang tumakbo palayo sa akin, hindi ko alam ang dahilan kung bakit. Hindi ko pa naman sila pinapagalitan sa kanilang paglalaro. Agad din akong napatakbo upang sundan sila ngunit ako'y nagimbal sa aking nakita. Hindi pa gaanong madilim kaya't nasaksihan ko ang isang pangyayari na hinding hindi ko malilimutan. Tandang tanda ko pa ang malaking puno ng acacia sa gawing hilaga nang biglang may lumabas na kakaibang pangitain na ang dulot ay kahintakutan. Narinig kong humihingi sila ng tulong sa akin habang hinahabol ng isang di mawaring nilalang sa kakahuyan. Sa tulong ng kaunting liwanag ng hawak kong flash light nakita ko ang kanyang anyo. Isang matandang babae ang tumambal sa akin. Tinitigan niya ako ng malagkit na tingin. Nanlilisik ang kanyang mapupulang mga mata na kinulubot ng tadhana ang kanyang anyo. Lalo akong sinidlan ng takot ng siya'y unti-unting lumapit sa akin. Gusto kong tumakbo sa mga oras na iyon pero di ko maigalaw ang aking mga paa. Nang ako'y lumingon huli kong natanaw ang dalawang bata na kumakaripas ng takbo papalayo dahil sa takot. At ng ibalik ko ang direksiyon ng aking mata, ako'y namutla sa aking nakita. Nasa harapan ko na ang matandang babae na nadadamtan ng itim na balabal. Pinagpawisan ako ng malapot sa kaba at kakot. Dahan-dahan niyang iniangat ang kanyang mukha sa akin at ako'y napasigaw sa takot. Pakiramdam ko'y narinig sa buong kanayunan ang sigaw kong iyon. At ako'y nahimasmasan sa aking pagkaka-idlip.

"Hay....(buntong hininga) panaginip, ang sama naman yon, inabutan na pala ako ng takipsilim dito, buti pa makauwi na nga sa bayan."

Marahan akong tumayo. Kinapa ko ang dala kong flash light at agad binuksan upang magturo ng giya ng aking daraanan. Nakaramdam ako ng kakaiba habang ako'y naglalakad. Umihip ng bahagya ang malamig na hangin. Nagsimulang sumayaw ang nagtataasang mga talahib sa aking paligid. Kinakawayan na rin ako ng mga naglalakihang mga sanga ng mga punong kahoy na nagmamasid sa akin. Lubhang masukal ang daan, kasalo ko pa ang ka'y dilim na gabi. Mahalumigmig ang buong paligid. Naramdaman ko ang mga di pangkaraniwang kaluskos sa aking likuran. Naging mapagsuri ako, sinimulan kong makiramdam sa buong paligid habang lumalakad sa ibabaw ng mga puntod. Di ko akalaing makakabalik pa ako sa lumang sementeryo dito sa gitna ng kakahuyan, na ang bawat mga puntod ay nililigawan na nang mga damong ligaw.

"Pssssssssssst..................."

Isang tinig ang aking narinig na hindi ko alam kong saan nanggaling. Napahinto ako ng sandali na waring binahiran ng kaunting takot, iginala ko ang aking mga mata kasunod ang liwanag ng dala kong flashlight. Muli pa'y nagpatuloy ako sa paglalakad na binalewala ang narinig.

"Psssssssssssst................."

Muli kong narinig ang tinig na iyon sa ikalawang pagkakataon mula sa aking likuran na para bagang mayroong sumusunod. At sa pag-lingat ng aking mga mata'y muli kong nakita ang nakakatakot na anyo ng misteryosong babae sa Gotgota na sumusunod sa akin. Tulad ng nakita ko kanina sa panaginip, nanlilisik ang kanyang mapupulang mga mata na nakalutang sa hangin habang ako'y sinusundan. Winawasiwas ng malakas na hangin ang kanyang mahabang buhok na lalong sumisindak sa aking pagkatao. Napatakbo ako sa takot, ni hindi ko na alam kung saan susuling. Hindi ko na rin alam kung saan ang daan pabalik ng nayon basta't ang nasaisip ko ay makalayo sa Gotgota. Sa aking pagmamadali, di sinasadyang natalisod ako sa isang matulis na bato. Nadama ko ang unti-unting pagdaloy ng dugo sa aking noo na siyang dahilan upang ako'y manghina. Hindi ko magawang tumayo sa sobrang sakit sa aking pagkakadupilas. Nanginginig ako sa takot sa sandaling iyon. Pinilit kong tumayo pero bigo ako, iniusad ko na lamang ang aking mga paa upang kumubli sa isang puno. Ngunit tulad ng inaasahan nakita ko ang misteryosong matanda na papalapit na para bagang galit na galit sa akin. Tanging ang kanyang nakakatakot na mukha lamang ang nakalitaw sa gitna ng napakadilim na kakahuyan. Hindi ko malaman ang aking gagawin. Nakikipag habulan ang aking hininga sa takot. Marahan siyang nagtungo sa aking kinalalagyan. Maya maya'y naupo siya sa harap ko, doon ko nakita ng mukhaan ang kanyang kagitla gitlang anyo nang inilapit niya ang kanyang mukha sa akin at.....

"Aaaaaaaaaaaaaaaaaaaahhhhhhhh"

"Hoy, John, gising." wika ni Princess.

"Ahhhhhhhh, panaginip ulit."

"Akala ko di ka pa magigising, sasampalin na sana kita, bakit ? ano bang panaginip mo?

"Wala, salamat ha."(habang hinihingal sa pagsasalita)

"Nakatulog ka pala, tapos na po ang vacant time natin. Magsisimula na ang klase natin sa Rizal"

"O’ sige susunod na ako, maghihilamos lang sa comfort room "

"Hindi, hihintayin na kita baka makatulog ka na naman, hehehe" pabirong wika ni Princess.

Labis akong pinag-isip ng aking panaginip. Ni wala akong naintindihan sa buong klase sa araw na iyon. Pilit na gumuguhit sa aking isipan ang nakakatakot na anyo ng matanda sa aking mga panaginip. Maglalabing limang taon na pala ako dito sa Maynila. Doon sumagi sa isip ko ang Baryo ng San Juaquin, mula nang manirahan ako sa Maynila wala na rin akong balita kay Obet. Maraming naglarong pangitain sa aking isipan na pilit na naghahanap ng kasagutan ang aking mga tanong. Sino ang misteryosong matandang babae sa sementeryo ng Golgota? May kaugnayan ba siya sa buhay ko? Ano mang pilit ng aking sarili na kalimutan ang aking panaginip ngunit hindi ko magawa. Gusto kong takasan ang bangungot sa likod ng aking pagkatao. Ngunit ang katotohanan ang magdadala sa akin sa katiwasayan.

"Ring...."

Nahawi ang aking imahinasyon ng marinig ko ang hudyat sa aming eskuwelahan tanda na tapos na ang klase sa araw na ito. Balisa pa rin ang aking isipan sa mga nangyari.

"Hoy, lalaki, uuwi na po tayo? Alam mo, kanina pa kita pinagmamasdan, may problema ka ba?"

"Wala, daan muna tayo sa parke bago kita ihatid sa inyo."

“Himala, naisipan mo pang ipasyal ako"

"Tara, may sasabihin ako sayo."

Sa isang parke kami tumuloy. Doon ko sinabi kay Princess ang aking panaginip na labis na nagbigay ng alalahanin sa akin. Nagpasya akong puntahan ang aming probinsya at alamin ang kalagayan ng aking kababatang si Obet. Total mag sesem break naman kaya niyaya ko rin si Princess na samahan ako. Hindi naman siya nagdalawang isip, alam kong sa lahat ng lakad ko at desisyon ay lagi ko siyang kasama. Nananabik na akong dumating ang huling araw ng aming klase. Madaling lumipas ang buwan ng Septembre at dumating na rin ang araw ng aming pag-alis. Nakapag impaki na kami ni Princess ng mga gamit na gagamitin namin sa loob ng isang linggo. Tinangka pa nga ni tiyo Samuel na pigilan akong umuwi ng probinsya ngunit wala rin siyang nagawa. Laging ipinagbibilin ni tiyo Samuel na mag-ingat kami sa aming paglalakbay. Halos aabutin lang ng isang araw ang aming biyahe sa dagat kaya labis akong nananabik na muling masilayan ang aking bayan. Hindi na ako pinatulog ng aking kasabikan.

Umaga, mabilis kaming bumaba ng barko. Sa wakas narating ko na ang aking baryo. Agad kaming naghanap ng bus patungo sa Baryo ng San Juaquin. Hindi naman kami nahirapan sa paghahanap. At sa biyahe patungo sa aming baryo, masaya kong ikinukuwento ang aking kabataan kay Princess. Nililibang ko na lamang siya sa pagkukuwento na alam kong pagod na pagod na siya sa biyahe. Hanggang sa di ko na namalayan na nakatulog na siya sa aking balikat. Pinagmasdan ko ang maamo niyang mukha at hinayaan ko na lamang siyang makatulog.

"John, John, kumusta na? wika ni Obet habang tumatakbo palapit sa akin.

"Ito maayos naman. Ikaw Obet? (niyakap ako nang mahigpit ng aking kaibigan)

"Roberto, seyempre nagbabago rin ang pangalan (sabay tawa) ikaw nga tinawag kong John, kaya tawagin mo rin ako sa tunay kong pangalan."

"Oo nga pala, O pano mamasyal muna tayo."

"Oo ba, igagala kita, alam kong namimiss mo na ang lugar na ito at sa Golgota kita unang dadalhin."

"Tama, naantala kasi ang paglalaro natin doon, O tara ."

Masaya kaming umakyat sa kakahuyan.Mag aalastres noon ng hapon kaya't mahaba haba ang aming usapan. Binuksan ko sa kanya ang mga tanong na labis na gumimbal sa akin noong una. Inusisa ko siya kung bakit niya ako tinanong na kung may nakita daw ako sa Golgota noong una namin itong matagpuan. Doon ko muli naaninag nang husto ang lumang sementeryo, nakita ko rin ang higanteng patay na balite na nakahandusay sa lupa na siyang nakita ko sa aking unang panaginip. Doon kami naupo ni Obet at isang paksa lamang ang aming napagtuunang talakayin. At iyon ay ang tungkol sa misteryosong babae sa Golgota.

"John, may titingnan lang ako sa kabila nang punong kahoy na iyan."

"Sama na ako Roberto."

"Hindi na, hintayin mo na lang ako riyan."

Nagbalik sa aking alaala ang punong kahoy na itinuro ni Obet sa akin. At doon ko natanto na ang punong kahoy na iyon ay nakita ko rin sa aking ikalawang panaginip. Oo, doon ko nakitang lumabas ang matandang babae nang ako'y kanyang habulin. Sumagi sa isip ko na marahil doon din nakita ni Obet ang babae, hindi ko lang napansin sa dahilang sobrang dilim noong mga oras na yon. Naisipan kong basahin ang mga pangalan sa mga lumang nitso habang naghihintay kay Obet. Nag-aagaw na ang liwanag at dilim pero hindi pa rin bumabalik si Obet. Halos maubos ko nang basahin ang lahat ng puntod sa Golgota. Magtatatlong oras na akong pagala-gala ng bigla akong kapitan ng takot, na ang takot na iyon ay noon ko pa lamang naranasan. Tinungo ko ang daan sa punong iyon kung saan tumuloy si Obet upang hanapin. Ngunit wala akong nakitang kahit sinong tao. Inisip kong baka pinagtataguan lamang ako ni Obet upang takutin pero mga binata na kami at napakahalay na para sa amin na magtaguan pa.

Sumigaw ako sa gitna ng kakahuyan na binabanggit ang kanyang pangalan, ngunit kahit alingawngaw ng kanyang sagot ay wala akong narinig. Hindi ako tumigil sa paghahanap hangga't hindi ko siya nakikita. Lalo pang umihip ang malakas na hangin. At pumailanglang ang kadiliman sa himpapawid. Dumating ang puntong ni wala na akong makita sa aking paligid. Nakabibingi ang mga ingay ng mga dahon sa puno na waring nagbabadya ng pangamba. Ang pangyayaring ito'y waring nakita ko rin sa aking panaginip noong una. Anupa't bumuhos na bigla ang napakalakas na ulan kasalo nito'y ang nakatutulig na mga kulog. Mahigpit kong hawak ang aking jacket na siyang tangi kong panlaban sa malakas na ulan. Kinapa ko ang aking bulsa upang hanapin ang flash ligth, ngunit hindi ko ito nadala kaya't sa tulong nang panakanakang pagsilip ng kidlat, ang liwanag niya ang nagsilbing giya sa aking dinaraanan. Hinintay kong magpakita ang mga bituin at ang mayuming buwan ngunit bigo ako. Kahit papano'y alam ko pa rin ang daan pabalik ng nayon. Narating ko na ang makitid na tulay sa Golgota tanda na malapit na ako sa nayon. May kahabaan din ang tulay na kung susukatin ay may limampung hakbang bago makatawid. Maingat kong binagtas ang tunay sa dahilang halos dinuduyan ito ng malakas na ihip ng hangin. At sa di kalayuan, sa muli't muling pagkidlat ay may naaninag ako sa dulo ng tulay. Oo, ang kinatatakutan kong babae sa aking mga panaginip ay muli ko na namang nakita.

“Hindi na ito biro” ang naisambit ko sa aking sarili.

Napahinto ako sa aking paglalakad. Nag dalawang isip akong tumawid sa tulay dahil sa takot sa misteryosong matanda na wari bagang hinihintay ako sa aking pagdating. Sa ikalawang pagsilay ng liwanag ng kidlat. Muling nanoot sa akin ang takot ng ito'y nakatitig sa akin, walang akong magawa, ito lang ang tanging daan patungo sa bayan. Sumagi rin sa isip ko na magbalik sa kakahuyan ngunit lubhang mapanganib dahil masungit ng panahon. Inisip ko ring magtago sa mga puno pero tiyak na makikita niya rin ako. Hinintay kong sumilip muli ang liwanag ng kidlat upang tiyakin kong totoo na ang aking nakikita o baka naman guniguni ko lamang. Sa pagkakataong iyon waring hindi nagbibiro ang katotohanan. Pagsipat ng ikatlong liwanag ng kidlat, tunay na naroon siya. Nag-iwan ako ng isang malalim na buntong hininga at maya maya'y marahang umusad ang aking mga paa patungo sa kanyang kinalalagyan.

"Bahala na.” ang bulong ko sa sarili habang inihahanda ko ang aking diwa sa maaaring mangyari.

Humigpit na rin ang pagkakakumo ng aking dalawang kamao na hindi nalalaman kung anong magagawa ng aking lakas. Tibay ng loob ang aking naging sandata. May sampung hakbang na lamang ang nalalabi, waring napakabigat ng aking mga paa sa paghakbang pero pinilit kong humarap sa gitna ng takot. Pitong hakbang...anim... lima ...apat...tatlo....dalawa at isa. Oo halos ang aming mga balikat na lamang ang aming naging pagitan. Katabi ko na ang kinatatakutan kong babae sa Golgota. Hindi ko maipaliwanag ang mga pangyayari, gusto ko nang kumaripas ng takbo, sumigaw pero hindi ko magawa .May kung anong kapangyarihan ang pumigil sa akin sa pagtakbo at sa pagsigaw. Para bang napipi at nalumpo ako sa pagkakataong katabi ko ang matanda babae. Ayaw kong siya'y tingnan man lamang, ngunit iyon lang ang aking magagawa ang isulyap ng aking mga munting mata sa paligid. Maging ang aking mga kamay ay di ko maikilos. Nagsimulang tumulo ang aking pawis sa aking mukha. Sobrang takot at di mabilang na kalabog sa dibdib ang aking naranasan. Nakikiramdam ako sa mga posibling mangyari. Nagsawalang kibo ako at halos umabot ng dalawang minuto na katabi siya. Ilang saglit pa ang lumipas, naramdaman kong humakbang siya ng isang hakbang patalikod na sapat na upang makita ko muli siya ng harapan. Nakatungo ako noon dahilan sa takot. Naglakas loob akong iangat ang aking mukha na lalong humigpit ang pagkakakumo ng aking mga kamao. Kasalo ang malakas na buhos ng ulan at mabalasik na hangin, ang nakabibinging mga kulog at ang napakatalim na ulos ng kidlat. Sa ikatlong pagkakataon ay nakita ko muli ang kanyang kagilagilalas na anyo. Narinig kong lumabas sa kanyang labi ang salita na labis na nagpahina ng aking katawan.

"Ikaw..."

"O’ gising na iyong mga bababa sa baryo San Juaquin, nasa San Juaquin na tayo."wika ng konduktor.

"Haahh, panaginip muli.(buntong hininga) lagi na lang akong binabalikan ng bangungot." ang bulong ko sa sarili.

"Princess, gising na. Narito na tayo."

"Ganon ba, ang haba ng tulog ko."

“Oo nga, halika na, baba na tayo."

Agad namang napawi ang aking takot ng makita ko ang magandang mukha ni Princess na pumupungas pa sa kanyang pagkakaidlip. Hindi kalayuan sa aming binabaan, agad kaming sinalubong ng aking mga kamag-anak. Halos nakatingin sa amin ang aking mga kanayon habang papalapit kami sa aming bahay. Nagulat pa nga ang aking mga magulang ng bigla akong dumating na wala man lamang pasabi.

"Itay, inay, mano po (tanda ng paggalang) si Princess po kasama ko.

"Magandang umaga po sa inyo." wika ni Princess.

"Ang dalaga ng magiging manugang ko. Tuloy kayo, kumain na ba kayo.?(nag-aalalang wika ni inay)

"Wala ka man lang pasabi na pupunta ka dito, dapat nasundo ka namin." wika ni itay.

"Si inay naman. Hindi pa po kami kumakain, wala po yon itay, gusto ko nga po talaga kayong masurpresa, si Obet po, kumusta napo siya? "

"Si Obet kamo yung lagi mong kalaro, matagal na siyang patay. Isang linggo makaraan na ikaw'y umalis namatay na siya."pagmamadaling sabi ni inay.

"Ha.(nagulat ako sa aking narinig) Saan po siya inilibing?"

Natahimik sila sa tanong ko na parang ayaw ipaalam sa akin ang dako na kanyang pinaglibingan. Sa halip pilit na binago ni inay ang aming usapan. Kinumusta niya ang aking pagaaral, pati ang tungkol sa amin ni Princess ay inusisa ng aking mga magulang. Ngunit kapag patungkol na kay Obet ayaw na nilang buksan ang usapan, para sa kanila ito'y isang wakas na kabanata ng isang aklat na hindi na dapat pang balikan. Matapos kaming kumain, niyaya ko si Princess na mamasyal at ipakilala sa aking mga kamag-anak. Una kong nakita si tandang Ambo na naghahasa ng kanyang kinakalawang na itak. Tulad ng dati, mahilig kong makita si tandang Ambo na nag iisa. Kung sabagay wala naman siyang mga anak at matagal ng patay ang kanyang minamahal na asawa.

"Mang Ambo, mang Ambo, kumusta na po? (habang kami'y papalapit sa kanyang kinauupuan.)

"Sino ka ba iho."(usisa niya sa akin)

"Si Junior po. Anak ni ka Cesar at Aling Lourdes."

O Junior, kailan ka pa dumating, aba't ang ganda niyang kasama mo."

"Mang Ambo naman, si Princess po kaibigan ko."

"Magandang umaga po." wika ni Princess sabay ang pagsiko sa aking sikmura.

"Upo kayo, bakit bigla kang napasugod, tapos ka na bang mag-aral.?"

"Isang sem na lang po at makakatapos na. Eh mang Ambo may problema ako kaya napasugod ako rito at gusto kong dalawin si Obet. Saan po ba siya iniling eh ayaw sabihin ni itay at inay?

Tinitigan ako ni tandang Ambo at napahinto sa kanyang paghahasa. Nagsimula siyang magkuwento nang mga panahon wala ako sa bayan ng San Juaquin. Matagal na rin palang patay si Obet. Isang linggo matapos akong umalis sa aming baryo agad na namatay ang aking kaibigan sa tindi ng kombulsiyon. Nalungkot ako sa aking narinig sa pagsasalaysay ng matanda. Naalala ko pa dati, na sa tuwing umaga’y lagi kaming nakikipagkwentuhan sa kanya. Napakasarap n’ya kasing magkuwento lalo na kapag sinasalaysay niya ang kanyang kabataan. Lagi n’ya rin kaming pinapaalalahanan na maging mabuti anak sa aming mga magulang. Kaya’t di katakataka na napalapit kami ni Obet sa kanya at ngayon sa alaala ko na lamang babalikan ang lahat. Kaya’t naglakas loob akong sabihin sa kanya ang dahilan ng aking pagbalik sa nayon.

“Mang Ambo, naalala pa po ba ninyo nang minsan ay inabot kami ni Obet sa daan sa paglalaro sa kakahuyan. Naalala ko pa nga ang naging reaksiyon niya ng sabihin ko na galing kami doon sa sementeryo.”

“Oo hinding hindi ko nga malilimutan iyon.” wika niya habang abala muli sa kanyang paghahasa ng itak.

“May kinalaman po kasi iyon sa problema ko.”

Marahang huminto si mang Ambo sa kanyang ginagawa at humarap sa akin.

“Sige sabihin mo sa akin ang iyong panaginip.”

“Bakit alam po ninyo na ang problema ko ay tungkol sa panaginip.”

“Hinihintay ko talaga na sabihin mo iyan, sayang nga at hindi na sa akin nasabi ni Obet ang kanyang nakita sa Gotgota. Mapalad ka nga dahil sa panaginip mo lang siya nakikita.”

Hinawakan ako ni Princess sa braso tanda na siya’y natatakot. Nagsimula akong magkuwento kay mang Ambo. Kung papaanong paulit ulit kong nakikita sa aking mga panaginip ang misteryosong matandang babae sa lumang sementeryo. Isa-isa namang sinagot niya ang aking mga panaginip.

“Ang dalawang bata na nakita mo sa iyong unang panaginip ay kayo rin ni Obet. At isa sa inyo ang unang mamamatay sa kung anong dahilan ay hindi ko alam. At kay Obet nga naganap ang kapalarang iyon. Marahil siya ang unang nakakita noon sa matandang babae sa Gotgota.

“ Sa iyong ikalawang panaginip, nakita mong pilit kang hinahabol ng babaeng yon. Nagpapakita lang na kahit na nasa malayo ka babalikan ka ng iyong kahapon hangga’t hindi mo ito hinaharap. Ilayo ka man ng iyong mga magulang, ngunit alam kong alam nila na babalik ka rito at ngayon ang araw na iyong haharapin ang sigwa ng iyong kahapon.”

“At sa ikatlong panaginip, dapat magkasama kayo ni Obet sa muling pagbabalik sa Golgota, pero wala na siya. Siguro ang dalagang katabi mo ang iyong makakatulong sa pagkakataong ito at sa tulay ng kamatayan, matatapos ang lahat na hindi mo nakita sa yong panaginip. Alam mo paulit-ulit kong hinahasa ang itak na ito para magamit sa takdang panahon. At ikaw ang karapat-dapat na gumamit nito kaya heto tanggapin mo. Makakatulong iyan sa iyo. Mamayang gabi, puntahan mo na siya, matagal ka na niyang hinihintay upang putulin ang bangungot ng kahapon.” (inabot nya ang itak sa akin at tinanaw ang dakong kakahuyan)

Hindi naman ako nagdalawang isip na tanggapin ang kanyang ibinibigay. Nagliwanag ng bahagya ang magulo kong isipan ng sandaling iyon. Isang di pangkaraniwang bagay na mahirap paniwalaan na ang akala ko’y sa pelikula ko lang napapanood at sa komiks ko lang nababasa. Alam kong hindi na ako nananaginip sa mga oras na iyon. At sa ayaw ko’t sa hindi dapat kong sundin si mang Ambo upang wakasan ang masalimuot na bagay na ewan ko kung ako’y magtatagumpay.

“Junior, ang matandang babae na nakita ni Obet sa kakahuyan at ang babaeng nakikita mo sa iyong panaginip ay iisa lamang , siya si Mizpa ang aking nasirang asawa.”

“Ha, bakit.?”(nagkatinginan na lamang kami ni Princess.)

Ibinaling muli ni mang Ambo ang kanyang tingin sa amin at muli pa’y naup .

“Mahal na mahal ko si Mizpa.” wika niya.

Pero sa hindi inaasahang pangyayari, pinawian siya ng buhay matapos mailuwal ang aming anak na sa kalauna’y pumanaw din may apat na pu’t limang taon na ang nakalilipas. Hindi ko alam kung bakit sya pa ang tanging babae na ngayo’y kinatatakutan sa ating Baryo. Bilang nakatatanda sa baryong ito, ipinagbawal naming ang papunta sa Golgota. Iyon marahil ang dahilan kung bakit namatay si Obet. Ang sinumang nakakakita kay Mizpa ay pinapawian ng buhay dahil sa takot at maging sa panaginip ay maaaring siyang magkita. Isa lang ang aking natitiyak, kailangan mo nang tapusin ang kanyang ilusyon at mamayang gabi mo ito sisimulan.

“Paalam Junior.” biglang tumalikod si mang Ambo at naglakad palayo sa amin.

Mahirap paniwalaan ang lihim na aking natuklasan nang gabing iyon. Pero sa pagkakataong iyon kailangan kung subukan ang isang hamon ng tadhana. Hindi na ako nag aksaya ng panahon, agad naming tinahak ni Princess ang masiit na kakahuyan. May pangambang namutawi sa aming kalooban, halata kong natatakot si Princess pero pilit niya itong nilalabanan. Iyon ang nagustuhan ko sa kanya, na handang harapin ang hamon ng buhay. Wari bagang nagbibigay pa ng lakas ng loob ang matatamis na mga ngiti ng aking mga kanayon habang sila’y aming nasasalubong. Marahil alam nila ang pakay naming sa gabing iyon. Sa aming paglalakad sa gitna ng kagubatan na ang tanging gabay ay ang liwanag muli ng flash light na hawak ni Princess. Lalong humigpit ang pagkakahawak ko sa kanyang kaliwang kamay habang kami’y papalapit sa Gotgota. Inaasahan ko na, na bubugso ang mabagsik na hangin sa kagubatan, ang nakayayanig na mga kulog sa kalangitan, ang naglalakasang buhos ng ulan at ang hagupit ng kidlat na mula sa kung saan na ang mga ito’y malabis na nagpahina ng aking kalooban sa aking mga panaginip. Ngunit ang lahat ng iyon ay hindi ko nasilayan. Malumanay ang mga ihip ng hangin, masagimsim ang buong paligid. Tahimik kong pinakikiramdaman ang bawat kaluskos mula sa kung saan. Walang ingay ang bawat puno na ang tanging ginagawa’y magmasid lamang sa amin. Nakita ko ang kaunting liwanag ng buwan na sapat na upang magbigay ng kaunting pag-asa sa aming paglalakbay. May gabay kami sa aming pagtungo sa kawalan, ang kanyang liwanag. Kakaiba ang gabing iyon, na hindi ko man lamang nakita sa tatlo kong panaginip. Pakiramdam ko’y payapa kaming bumabagtas sa Golgota, ngunit hindi ko maitatago na mayroong pa ring kaba sa aking dibdib.

“Aray.” nang matalisod si Princess sa isang lumang nitso.

“O ano, nasugatan kaba?”usisa ko sa kanya.

“Galos lang ito.”habang hinihipan ko ang kanyang tuhod.

“ Tara na, nasa Golgota na nga tayo.”

Unang naming tinungo ang higanteng puno ng Acacia na nakita ko na sa aking unang panaginip. Sapagka’t sa punong iyon unang nagpakita si Mizpa sa akin. Habang tumatahak sa ibabaw ng mga lumang puntod na syang tanging daan. Maya maya’y nakita na naming ang higanteng patay na baliteng nakahandusay sa lupa. Dito ako noon nakaupo habang nag-iisip sa aking kabataan, dito rin kami nagpahinga ni Obet sa ikatlong kong panaginip at sa lugar ding iyon, nakita ko ang dalawang lalaki na masayang naglalaro nang ang mga iyon ay kami ring dalawa ni Obet.

“Ayon John, iyon ang puno ng Acacia diba?”

Napalingon ako sa dakong itinuro ni Princess.

“Oo, tama, tara puntahan natin”

Marahan naming tinungo ang punong iyon na may pag iingat, handa na ako sa lahat ng maaaring mangyari na lalo pang humigpit ang pagkakahawak sa itak na ibinigay sa akin ni mang Ambo at sa kamay ni Prncess. Iginala niya ang liwanag ng flashlight sa kabuuan ng Acacia. Ngunit bigo kami, wala kaming nakita.Tulad ng huli kong panaginip, dito ko hinanap si Obet ng hindi na siya bumalik sa aming tagpuan.

“ Doon tayo sa tulay.” wika ko.

Naging sunud-sunuran sa akin si Princess, mainiping tao siya, may pagka suplada pero ibang Princess ang kasama ko. Napansin ko sa kanya na kahit pagod na siyang maglakad naroroon pa rin ang kanyang kopyansa sa sarili. Lalo siyang naging malambing sa akin at naging maaalalahanin sa bawat sandali. Alam kong hindi niya ako iiwan sa gitna ng aking laban, laging handa siya na ako’y tulungan sa abot ng kanyang makakaya. Natanaw ko na ang dulo ng tulay, may ilang hakbang pa’y nasa kabilang dulo na kami. Mainam naming pinagmasdan ang pambihirang pagkakayari ng tulay na iyon. Doon ko nakita ang tunay na anyo ng tulay na yari sa makakapal na baging mula sa kagubatan. Makikita na may katandaan na rin ang tulay na ito na payapang nakikiramdam kong sinong dadaan sa kanya.

“Mula ng namatay si Mizpa hindi na siguro sila dumaan dito, ano sa palagay mo John?”

“Marahil tama ka. Upo muna tayo.”

“Bakit, hindi ba tayo tatawid?”

“Hindi, hihintayin na lang natin siyang magpakita.”

Naupo kami sandali, itinabi ko muna ang hawak kong itak sa bato malapit sa amin. Nagsimulang naglayag ang mga alalahanin ng kahapon sa aking isipan. Gumuhit sa aking alaala si Obet, kung buhay sana siya tatlo kaming haharap kay Mizpa. Sumandal sa aking balikat si Princess, hinubad ko ang aking jacket at ipinasuot sa kanya. Tinitigan ko muli ang kanyang maamong mukha, napansin ko na gusto nang umidlip ng kanyang mga mata.

“Salamat ha.”

“Salamat saan?”

“Dahil sinamahan mo ako rito.”

“Wala iyon, syempre kung saan ka naroon asahan mong naroroon din ako para sayo.” (habang nilalaro ang liwanag ng flashlight)

Wala akong maiganti sa kanya kundi ang isang makahulugang halik sa pisngi. May kalahating oras na rin kaming nakaupo sa isang dako ng dulo ng tulay. Naghihintay sa di naming inaasahan kung darating. Yakap yakap ko si Princess habang nag-iisip sa mga nangyari. Habang abala pa rin si Princess na nilalaro ang liwanag ng flashlight. Sa kanyang paglalaro nadaanan ng liwanag ang kapirasong bahagi ng tulay. Inusbungan ako ng di maipaliwanag na kaba, di ko pinansin iyon marahil dala lang ng aking antok. Sinilip ko ang aking relo, magaala una na pala ng hating gabi. Sa ikalawang pagdaan ng liwanag ay nakita ko na ang kanyang anyo na papalapit sa amin. Inagaw ko kay Princess ang flashlight at napatayo. Itinutok ko ang liwanag sa dakong dulo ng tulay. Sinundan ako ni Princess upang tingnan ang aking tinatanaw. Doon muli sumambulat ang nakakatakot na mukha na sa guniguni ay ayaw ko nang makita pa. Napasigaw si Princess sa takot habang lumalapit sa aming kinaroroonan. At sa sobrang takot niya sa kanyang nakita siya’y nawalan ng malay. Agad kong siyang sinalo at ikinubli sa mainam na dako. At sa muling pagsilay ko sa tulay ay lalong bumilis ang kalabog sa aking dibdib ng siya’y unti-unting lumalapit sa akin. Sumagi sa isip ko ang sinabi ni mang Ambo.

“Ngayong gabi hinihintay ka niya at ngayong gabi mo puputulin ang bangungot ng iyong kahapon.”

“Tama ang itak.”

Hinanap ko ang itak na ibinigay sa akin ni mang Ambo. Mabilis kong tinungo ang kabilang dulo ng tulay at sinimulang hampasin ang makapal na baging na nag-uugnay sa magkabilang dulo ng tulay. Hindi ko tinigilan ang paghampas hangga’t hindi napuputol ang makakapal na baging. Muling pinagpawisan ako na lalong nadagdagan ang takot nang mapansin kong may halos sampung hakbang na lang ang aming pagitan. Kung sa aking panaginip ay nakita ko ang kanyang kakila kilabot na anyo, pero sa puntong ito mas higit na nakakatakot ang kanyang hitsura. Nayayanig ang tulay sa bawat pagdaiti ng matalas na itak sa pundasyon ng tulay. Oo, anim na hakbang na lamang ang aming pagitan. Siguro ito na ang huli kong pagkakataon na makita ang kanyang anyo ng malapitan. Di ko maipaliwanag ang nadarama kong takot. Binalak kong ihinto ang pagputol sa pundasyon ng tulay at tumakbo na lamang pero hindi maaari. Kailangan kong harapin ang katotohanan ng isang bangungot ng kahapon.

“Limang hakbang”

Apat hakbang”

Tatlong hakbang”

Dalawang hakbang.”

Ako’y napasigaw ng malakas at s’ya ring huling hampas ko sa baging na s’yang haligi ng aking kinatatakutan. Napapikit na lamang ako sa takot. Itinigil ko na ang paghampas sa tulay na baging at nakiramdam na lamang nang walang nakikita. Naririnig ko ang isang langingit na waring may isang malaking bagay na nahuhulog. Dahan dahan kong iminulat ang aking mga mata, at doo’y nakita kong napatid ang tulay na kasamang bumagsak ang babaing kinatatakutan ng aking imahinasyon. Nakahinga ako ng malalim na pawisan ang buo kong katawan at waring hingal na hingal sa nagyari. Iginala ko ang aking mga mata at naiusal kong bigla.

“Sa wakas natapos ko na.”

Kasama ng pagguho ng tulay sa kawalan ay ang pagguho rin ng aking kinatatakutang bangungot, ipinukol ko na lamang sa kawala ang hawak kong itak. Agad kong hinanap ang kinaroroonan ni Princess upang yayaing umuwi at sabihing natapos ko na ang misyon ko sa gabing iyon. Di ko sinasadyang mapatingin ako sa isang matayog na punong kahoy at sa ibaba niyao’y nahiwagaan ako sa aking napansin. Dinala ako ng aking mga paa sa dakong iyon upang usisain ang nakatagong hiwaga. Sa tulong ng dala naming flashlight nakita ko ang isang kalansay na nakasandal sa punong kahoy. Muling nagbalik sa aking gunita ang ikalawa kong panaginip. Tama sa punong ito, ako’y napahandusay ng natalisod ako sa isang bato habang hinahabol ng misteryosong babae sa kakahuyan. Ganitong ganito ang ayos ko ng ako’y lapitan ni Mizpa sa aking panaginip. Ngunit ang namuong malaking katanungan na naglaro sa aking isipan ay kung sino ang taong ito na pinatay ni Mizpa sa takot. Maya maya’y may tinig akong narinigbuhat sa aking likuran.

“Psssssssssst. ”

Napalingon agad ako sa aking narinig at ako’y nabigla sa aking nakita. May nasilayan akong isang babaing nakaputi na waring nakalutang sa hangin na may limang dipa ang layo mula sa akin. Inusisa ko ang kanyang mukha habang unti-unti niyang iniaangat ang kanyang ulo. Napansin kong may dumaloy na dugo sa kanyang maamong mukha. Napapikit ako sa pag-aakala na ilusyon lamang ang aking nakikita. At nang ako’y muling dumilat hindi siya naalis sa aking paningin at marahan kong nasabi sa aking sarili .

“Pri…Princess.”

Wakas

Larawang Iniukit sa Puso (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:25:00.000-07:00

Rey Tamayo Jr.

Bakas sa mukha ni Samuel ang pagiging balisa habang nag-aalumpihit sa mabilis na paglalakad patungo sa baryo Pulag. Maya’t maya ang paglingon sa kanyang likuran upang tiyakin na walang taong nakasunod sa kanyang paglalakad. Halos matalisod na siya sa pagmamadali sa mga nagkalat na malalaking ugat sa kanyang dinadaanan. Pumanglaw na rin ang sikat ng araw na kanina lamang ay anong kay tinding init na labis na kumitil ng kanyang lakas. Hindi pa rin siya nilulubayan ng mala butil ng monggo ng pawis sa kanyang mukha.

Panandaliang sinandal ang kanyang likod sa isang patay na puno ng Balite sa tindi ng pagod. Ilang saglit pa’y napadausdos ang kanyang buong katawan at napaupo sa nakausling ugat ng balite. Dali dali niyang nilagok ang natitirang baong tubig mula sa kanyang dala dalang back bag. Nakaramdam siya ng kaunting ginhawa ng madaanan ng tubig ang kanyang tuyong lalamunan matapos ang halos makalagot hininga sa pagmamadali upang makarating sa takdang oras sa lugar ng tipanan. Mabilis niyang dinukot mula sa kaliwang bahagi ng bulsa ng kanyang pantalon ang halos kupas ng mapa na naging giya niya sa paglalakbay. Ngumiti ng bahagya ang kanyang labi sabay ang pagsulyap sa kanyang relo.

“ Mag-aalas singko na ng hapon, tamang tama narito na ako sa lugar kung saan makikipagkita si Bruno” bulong niya sa sarili.

Nakaidlip si Samuel sa tindi ng pagod. May halos dalawampung minuto rin siyang walang malay tao bago siya bulabugin ng dalawang kalalakihang armado ng baril.

“ Hoy, gising! Anong pangalan mo?” tanong ng isang binatilyong may hawak ng armallite habang nakatutok ang baril sa mukha ni Samuel.

“Samuel,Samuel ang pangalan ko.” bigla niyang naisagot ng siya’y maalimpungatan.

“Wala ka bang kasama?” tanong ng isa pang nakaunipormeng pangsundalo ngunit halatang menor de edad ang anyo nito.

“Wala, wala akong kasama.” sunod niyang naisagot.

“Sige, tumayo ka, kanina ka pa hinihintay ni kumander”

Piniringan nila ang mga mata ni Samuel habang ginapos naman ang kanyang mga kamay. Nakikiramdam siya sa mga maaaring mangyari habang ginigiya sa paglalakad patungo sa kanilang kampo. Lumipas ang sampung minutong paglalakad, nakarinig siya ng kakaibang ingay buhat sa isang grupo ng mga kalalakihan na animo’y nagsasanay bumaril na di kalayuan sa kanyang kinalalagyan. Ipinasok siya sa isang tolda, matapos siyang paupuin ay agad namang tinanggal ang piring sa kanyang mga mata at kinalas ang pagkakagapos sa kanyang kamay. Nang makalagan nila si Samuel, kaagad na lumabas ng tolda ang dalawang binatilyo. Hinanap niya agad ang dalang kamera upang usisain ang dalang gamit.

“Kumusta ka na, kaibigan?” tinig ng isang matipunong lalaki.

Pamilyar ang boses na iyon kay Samuel, dahan-dahan niyang iniangat ang kanyang ulo at minsang pang nakita muli ang matagal ng nawaglit na kaibigan na mula pagkabata’y kasa kasama na niya. Mabilis na pinitik ni Samuel ang gatilyo ng kanyang kamera at isang larawan ang muling nabuo na matagal nang napanas ng panahon.

“ Hindi ka pa rin nagbabago, Samuel. Mabilis ka pa ring pumitik ng kamera.” habang ngumingising lumapit kay Samuel at inabutan ng isang basong mainit na kape saka naupong kaharap niya.

“Salamat, Bruno. Kumusta ka na?” sabay higop ng mainit na kape.

“Pasensiya ka na at kape lang ang maibibigay ko saiyo, hindi tulad sa patag kahit ano pwede mong inumin at kainin.. Ito buhay pa naman at patuloy pa rin sa pakikipaglaban.”

“Ano pa ba ang inyong ipinaglalaban”? mabilis na tanong sa kaibigan.

Nanuot sa pandinig ni Samuel ang isang malalim na buntong hininga galing kay Bruno.

“ Tara labas tayo” anyaya ni Bruno.

Muling ikinasa ni Samuel ang kanyang kamera upang muling kumuha ng mga larawan. Habang naglalakad sila sa loob ng kampo, panay naman ang kuha ni Samuel ng mga larawan. Iba’t ibang senario ang nasaksihan ng kanyang antik na kamera na kailanman ay hindi maaaring baguhin ng paningin ng sinuman. Mananatili ang mga larawan upang patunayan sa mga tao ang reyalidad na nagaganap sa ating lipunan na pinatitingkad pa ng sari saring emosyon sa bawat pitik ng gatilyo ng kamera. Biglang natigilan si Samuel nang marinig niya ang makahulugang pangungusap ni Bruno.

“Hindi maaaring itago ng iyong mga obrang larawan ang kasalukuyang nangyayari sa ating bayan. Mahusay kang retratista at premyadong manunulat, taglay mo ang mga katangiang iyan buhat pa noong tayo’y nasa kolehiyo, pitong taon na nakalilipas. Madalas pa nga tayong magkalaban sa finals sa tuwing ang iyong mga panulat at larawan ang siyang natatampok sa isang patimpalak. Minsan panalo ka, talo naman ako. At kung minsan nama’y panalo ako, talo ka. Iyan ang buhay natin, hindi sa lahat ng panahon may ligaya; minsan kinakailangan mo ring magpatulo ng luha. Kaya lang may mga taong ang gusto lamang ay ligaya at ni ayaw makita ang mga luha ng pagsubok. At iyon ang aming ipinaglalaban”

“ Ang pagkakapantay-pantay ba ang ugat at bunga ng inyong pakikibaka.”

“Isa lamang iyon, hangga’t may mga taksil sa soberanya ng ating bayan at hangga’t may mga taong lango sa kapangyarihan, hindi matatapos ang aming pakikipaglaban sa pamamagitan armadong pakikibaka. ”

“Iyan ba ang matuwid na pakikipaglaban? na pati ang mga minor de edad, kababaihan at halos pati mga musmos sa pakikibaka ay idawit sa inyong pag-aaklas”

“Oo, dahil kinakailangan. Ito ang ideyalismong ipinakilala sa amin alang-alang sa isang progresibong pagbabago sa ating bayan at pakikisangkot sa mala piyudalismong lipunan na dapat ay wakasan sa pamamagitan ng armas at prinsipyong magpapalaya sa amin sa kamay ng mga elitistang burgis.”

“Ang akala mo ba’y makakatulong ang armadong pakikibaka na kasangkapan ang mga kabataan sa sinasabi mong pagbabago, na dapat sana’y ang mga kabataang iyan ay nasa mga paaralan upang kumuha ng edukasyon”

“Tama ka, edukasyon, ngunit mananatiling lumpo ang edukasyong iyan hangga’t patuloy na kinakamkam ang aming kaunting karapatan upang matuto ng karunungan, dahil takot silang mabunyag ang kanilang kabulukan sa sandaling matuto kaming lumaban ng talino sa talino. Ang pagbabago ay isang mahabang pakikipagbuno ng mga pananaw at adhikain. Kinakailangang mulat ang mga kabataang ito sa isang waring kanibalismong gawain ng mga taong mapagsamantala sa mga tulad naming pinalaki at inilugmok sa kahirapan. Hindi namin malasahan ang pagkaing iniaalok ng mga nasa tungkulin dahil kaluluwa namin ang uhaw at gutom sa kahirapan.”

“ Kung inapi ka, hayaan mong ang hustisya ang lumitis. Bakit mo ilalagay sa iyong mga kamay ang batas?”

“Hustisya ba kamo?, Bulag na ang hustisya sa ating bayan ngayon. Nakapiring na ang mga mata ng hukom na gahaman sa salapi. Mas matimbang na ang pera kaysa sa tunay na hustisya. Pagod na ang masa sa paghihintay na makamit ang sinasabi mong hustisya. Ang mga walang sala, karamihan nakapiit sa mala impiyernong bartulina samantalang ang mga buwaya’t pugante sa gobyerno na lantarang sumisikil ng aming karapatan, nasaan? Andoon, labas pasok sa kanilang palasyo!”

“ Ngunit hindi lahat ng nasa pamahalaan ay hindi gaya ng iniisip mo”?

“Tama ka, at sumasaludo ako sa mga taong iyon na ewan ko kung nasaan na sila. Nasaan ang matitinong hukom na sinasabi mo, noong hatulan ako ng salang pagpatay na sa hinagap ko’y hindi man lamang sumagi sa isip ko na pumatay ng kapwa. Alam mo iyan. Hindi lang ako ang biktima ng mga huwad na propaganda, marami kami. Ngayon masisisi mo ba kami kung kami’y humawak ng armas upang ituwid ang buktot na sistemang ipinagmamalaki mo. Pagmasdan mo ang nasa iyong paligid, halos lahat ng iyan ay biktima ring tulad ko”

“Pero hanggang kailan kayo gagamit ng armas na ipupuksa n’yo sa inyong kapwa?”

“Hindi ko alam kung kailan matatapos, isa lang ang natitiyak ko. Hangga’t may mga demonyo sa gobyerno, hindi ko bibitawan ang aking armas. Samuel, demonyo lang ang dapat magbayad sa amin ng utang at hindi ang ating kapwa. Kilala ko ang aking kapwa” pagdidiin ni Bruno habang inilalapit ang kanyang mukha sa kaibigan.

Muling narinig ni Samuel ang ikalawang bagting ng buntong hininga galing sa kaibigan. Marahang naglakad palayo na nakatalikod sa kanya. Unti-unting humulagpos ang isang tinig ng paglalambing buhat kay Bruno.

“Marahil pagbaba mo sa patag, pagkakaguluhan ang iyong mga nakuhang larawan dito sa kampo ng mga kapwa mo media, militar, pulisya at maging ng pamahalaan. Pagpipiyestahan ang gagawin mong artikulo tungkol sa akin.”

Bahagyang napatawa si Samuel sa narinig sa kaibigan sabay ang pagkuha ng larawan kay Bruno.

“Alam mo Samuel, malayo na ang narating mo. Isang sikat na manunulat at retratista ang kaharap ko ngayon. Ilang beses ka nang sinabitan ng medalya at tataggap muli ng parangal. Kaisa-isang mediaman na nakatuntong sa kuta ng berdugong si kumander Bruno. Berdugo, masamang tao, kriminal at terorista, iyan ang tingin ng lipunan sa akin sampu ng aking mga kasama.”

“Bakit mo ginagawa ito sa akin, di ka ba natatakot sa maaaring mangyari pagkatapos ng ating pag-uusap?” wika ni Samuel.

“ Hindi, dahil may tiwala ako saiyo. Ikaw ang magbibigay ng makatotohanang impormasyon tungkol sa amin. Ikaw ang magsisilbing tulay upang malaman ng pamahalaan kung ano ang aming ipinaglalaban. Ipabatid sa kanila kung bakit kami nagkaganito, dahil na rin sa kanilang kapabayaan. Titigil lamang kami sa rebolusyunaryong pagkilos kung matitiyak namin na ang hustisya ay para sa lahat ng tao alang alang sa bayan”

Bagama’t mabagsik ang tingin ni Bruno sa mga mata ng kaibigan ngunit napansin ni Samuel sa isang sulok na dako ng kanyang mata’y may nalaglag na luha mula sa isang nagpupuyos na damdamin. Ilang sandali pa’y muling lumapit kay Samuel ang dalawang binatilyong armado ng mga baril ng suminyas si Bruno sa kanila tanda upang muli siyang piringan sa mata at gapusin ang mga kamay. Ngunit natigilan sila ng marinig nila ang isang mahinang tinig na waring nakikiusap.

“Maari ko bang ilibot minsan pa ang aking mga mata sa dakong ito upang kumuha ng mga larawang hindi napapanas na maisisilid sa aking puso upang magsilbing alaala. Upang magsilbing inspirasyon na minsan may isang katotohanan sa tabing ng kawalang malay. At hindi ang larawan na buhat sa kamera na maaaring mabura sa paglipas ng panahon.”

“ Malaya kang kumuha ng mga tunay na larawan na maaaring iimbak sa bawat puso.”

Iginala ni Samuel ang kanyang mga mata, mula sa dulo, natanaw niya ang mga grupo ng kalalakihan na abala sa pagbabantay sa kanilang kampo; hanggang sa mabalingan niya ang mga patpating mga bata na pinapasuso ng kani-kanilang mga magulang na mababakas sa kanilang mga mukha ang kahirapan ng buhay ngunit walang maatrasan. Sa patuloy na paglibot ng kanyang mga mata’y nadaanan niya ang mga kabataang lalaki at babae na sinasanay upang maihanda ang kanilang sarili sa isang malawakang pakikipagdigma gamit ang sandata. Sa dakong dulo nama’y ang ilang mga ginang na walang tigil sa pagpapaypay ng kakarambot na baga upang lumabas lamang ang kaunting apoy na makapagpapainit ng malabnaw na kape na madalas gawing hapunan sa kanilang kampo.

Huli niyang tiningnan ang kaibigan na di nalalaman kung may darating pang pagkakataon na muli silang magkikita sa susunod na araw, buwan o maging sa darating pang mga taon. Isang bagay ang natitiyak ng magkaibigan, bagama’t magkaiba sila ngayon ng ideyalismo, pananaw at prinsipyo sa buhay. Nananatili ang kanilang pagiging tunay na magkaibigan.

“Bago mo ipagapos ang aking mga kamay, hayaan mong makamayan kita tanda ng ating pagiging magkaibigan.” wika ni Samuel.

“Salamat Samuel, humahanga ako sa iyong determinasyon.”sabay ang pakikipagkamay sa kaibigan.

Matapos ang sandaling pamamaalam, kusang nagpagapos ng kamay at kusang nagpapiring ang kanyang mga mata si Samuel upang hindi niya makita ang daan patungo sa bayan. Nakita niya ang pusikit na dilim ng siya’y piringan sa mata. Ngunit sa kabila ng dilim, may nakita siyang kaunting liwanag at ang liwanag na iyon ang nagsilbing tanglaw sa kanilang pagkakaibigan.

Makalipas ang isang linggo, tinangka ni Samuel na alisin ang piring sa kanyang mata ngunit pinigil siya ng isang nakagigimbal na pangyayari.

“Buti naman Samuel at nagkamalay ka na!” wika ni Dyan na waring nangangamba habang nagsasalita sa kasintahan.

“Dyan, ikaw ba iyan?” tanong ni Samuel sa kasintahan habang pilit na bumabangon mula sa pagkakahiga.

“Oo, ako ito, huwag ka munang bumangon. Sabi ng doktor huwag ka munang kumilos dahil makakasama ito sa kalagayan mo at isa pa sa susunod pang dalawang linggo bago maalis ang piring sa iyong mga mata. Nagkaroon kasi ng impeksyon sa iyong mga mata ng tamaan ka ng granada dun sa kampo ng mga rebelde” paglalahad ni Dyan.

“Bakit, ano ba ang nangyari?” usisa ni Samuel.

“Ganito po, isang linggo na ang nakakalipas ng lusubin ng mga sundalo ang kuta ng mga rebelde sa baryo Pulag. Alam mo ba na maraming namatay na rebelde pati nga yung kumander nila napatay daw ayon sa balita. Ayun po, (Nagkibit balikat at muling nagsalaysay) headline nga sa mga diaryo, t.v., at radio ang balitang iyon; tapos nun syempre pinarangalan si mayor doon sa atin. Siya daw kasi ang itinuturing na bayani kaya nasugpo yung mga rebelde sa lugar natin.” dagdag niya.

“Ganun ba?”

“Oo, hindi ko nga alam na naroon ka pala sa lugar na iyon. Bakit pumunta ka pa doon alam mo naman delikado ang baryong iyon, buti naman at hindi malala yung mga sugat mo. Nag-alala tuloy ako saiyo, wait lang at may kumakatok sa pinto.”

Dali-daling binuksan ni Dyan ang pinto ng kanilang kuwarto upang pagbuksan ang kumakatok. Habang si Samuel nama’y nag-aalala kung ano ang nangyari sa mga kabataan, mga kababaihan at maging sa mga musmos na bata na nakita niya sa kampo ng kanyang kaibigan. Hindi napigilan ni Samuel ang pagtulo ng kaniyang mga luha sa labis na pag-aalala sa kaibigan na minsan isang panahon ay pinagkatiwalaan siya.

“Samuel, kaibigan mo raw, Bruce ang pangalan?”

Sige, papasukin mo.”habang nagtataka kung sino ang misteryosong bisita niya.

“Bruce, wala naman akong kilalang Bruce ang pangalan.” bulong sa sarili.

“Samuel, naiwan mo itong bag mo sa bahay na may lamang kamera. Alam kong malaki ang maitutulong nito upang malaman ng publiko ang isang mukha ng katotohanan. Sige, hindi ako puwedeng magtagal dito sana gumaling ka agad at pati na ang iyong paningin dahil marami ang umaasa sa iyong mga larawan at sa mga gagawing mo pang artikulo, Aalis na ako kaibigan.”

“Teka lang, Brun…Bruce.” paghahabol ni Samuel.

“Ang tinig na iyon, hindi ako maaaring magkamali. Tinig iyon ng kaibigan kong si Bruno. Buhay siya, buhay.” ) bulong muli ni Samuel sa sarili.

Wakas

Natungkab na Pag-asa (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:24:00.000-07:00

Rey Tamayo, Jr.

“Walang hiya ka!, dapat kang mabulok sa kulungan! Wala akong kapatid na mamamatay tao!” sigaw ni Alona habang nanggagalaiti sa galit.

Ito ang mga hagkis ng mga salita na labis na nagpaalala sa aking kamusmusan. Tila baga dinala ako ng aking ulirat sa isang kahapong kay hirap kalimutan. Bata pa ako, madalas kong makita si Arlene sa tabi ng poso na walang humpay sa paglalaba. Sa tuwing pumipila ako para umigip ng tubig, lagi siyang naroroon. Halos araw-araw sa aming baryo siya ang bukang-bibig ng mga tao.

“Kung hindi sana nagloko si Tacio, eh hindi sana labandera iyang si Arlene.”

“Tama ka Rosa, mantakin mong labing limang taon lang iyang batang iyan pero iminulat na sa kahirapan, kawawang bata”

“Alam mo ba Petra, magandang bata pa naman si Arlene, dapat sana makapag-aral iyan at pagnakatapos pumasok siyang commercial model.”

“Ewan ko ba kay kumareng Nora, bakit kasi nagpakamatay. Dapat sana’y inaruga nalang niya ang kanyang dalawang anak.”

“Eh itong si Alona, hindi mo maasahan sa gawaing bahay, napakatamad na dalaga.”

“Bukod sa tamad, wala pang galang. Imbes na tulungan ang kapatid niya, heto nakipag live-in lang sa isang adik.”

Humanga ako sa kanyang kasipagan at determinasyon. Sa kabila ng kahirapan sa buhay na kanyang sinasalunga nananatili ang isang pag-asa. Mag aalas onse na ng tanghali noon. Huling pila ko sa poso para mag-igib, mainit ang panahon, nakatirik ang araw. Nakita ko kung papaano tumutulo ang mga namumuong pawis sa kanyang mukha.

“Softdrink ka muna, Arlene.” wika ko sa kanya sabay abot ng softdrinks na nakaplastic at isang pirasong biskuwit.

“Salamat James, kanina pa nga ako nagugutom kaya lang wala pa akong pera, hayaan mo pag-nagbayad si aling Corazon babayaran din kita. Papasok ka na ba sa eskuwelahan?”

“Oo, bale huling pila ko na ito ngayong araw, sige una na ako.”

“Salamat uli sa pagkain, ingat ka.”

“Wala iyon.”

Matapos kong maibigay sa kanya ang pagkain, mabilis akong umalis na bitbit ang dalawang timba bago ako pumasok sa eskuwelahan. Isa si Arlene sa mga kapitbahay namin at kababata ko. Marami akong kalaro sa aming baryo na halos araw-araw kong nakakadaupang palad. Ang baryo Sta. Isabel, ang lugar na hinding hindi ko malilimutan. Mahilig akong maglaro ng basketball kapag may bakanteng oras kasama ang barkada. Kapag dumating na ang hapon, takbo agad kami sa plaza upang maglaro. Doon umiikot ang mundo ko, sa basketball, eskuwelahan, mall at sa bahay.

Minsan sa aming paglalaro nakarinig ako ng isang kakaibang palakpak sa gitna ng karamihan nang maibuslo ko ang bola. Agad kong hinanap ang palakpak na iyon na waring kakaiba sa aking pandinig. Habang tumatakbo ako sa kabilang court, inikot ko ang aking mga mata at sa wakas ang kababata kong si Arlene ang ating nakita na tuwang-tuwang sa panonood sa aming laro. Doon ko unang nakita si Arlene na nanonood sa amin ng basketball at panandaliang nilimot ang kanyang paglalaba.

Dumaan ang halos limang taon, mabilis na lumipas ang panahon na hindi namin napapansin. Magkasabay kaming lumaki ni Arlene sa aming baryo. Halos walang pagbabago sa aming pamumuhay bilang isang dalaga at binata. Nasa high school na ako noon, maalwan kong tinamasa ang aking buhay sa piling ng karangyaan. Samantalang sa isang sulok ng aming baryo, naroon pa rin si Arlene sa tabi ng poso, tulad ng dati patuloy pa rin sa paglalabada.

Malapit ng magtapos ang klase. Napag-alaman kong sa isang tanyag na unibersidad sa Maynila ko tatapusin ang aking pag-aaral, ang maging isang ganap na abogado. Magkahalong saya at lungkot ang aking naramdaman. Masaya dahil sa Maynila ako mag-aaral, tiyak dekalidad ang mga propesor na magtuturo sa akin. Ang hamon ko sa aking sarili, magiging mahusay akong tagapagtanggol ng katuwiran alang-alang sa nakilala kong batas. Binahiran din ako ng lungkot, mahihiwalay ako pansamantala sa aking pamilya. Maiiwan nalang sa aking gunita ang magagandang pangyayaring naganap sa aking kabataan sa aming baryo.

Isang linggo bago ako lumuwas ng Maynila, pilit akong hinihila ng aking mga paa sa pilahan ng poso. Hindi ko alam kong bakit. Ngunit kung tutuusin hindi ko na kailangang pumila para mag-igib ng tubig dahil may sarili na kaming tangke ng tubig. Itinulak akong lumabas at maglakad lakad sa paligid hanggang sa marating ko ang bulwagan ng poso sa aming lugar. Para may napansin akong kakaiba sa aming baryo. Mainam kong pinagmasdan ang buong paligid at tiyak na mami miss ko ang lugar na ito. Ang mga kulitan at basaan ng mga maliliit na bata na masayang naliligo sa poso. Ang hindi mabilang na mga ginang na nagkukuwentuhan habang naglalaba. At ang mga makikisig na lalaki habang nagbobomba ng tubig. Ito ang kadalasang senario na tiyak sa aming lugar lamang makikita. Ang kay tinding sikat ng araw na lalong nagbibigay ng hamon sa kahirapan ng bawat naninirahan sa aming lugar. Matapos kong kong pagmasdan ang buong paligid marahan kong binagtas ang daan pauwi sa amin hanggang sa mapadaan ako sa isang kumpulan ng mga ginang.

“Aling Iska, alam mo bang dalawang linggo nang namamasukan si Arlene sa isang club sa bayan.”

“Ah ganun ba, bakit ngayon mo lang sinabi, huli na tuloy ako sa balita.”

“Alam mo ba, Pining, Yung batugan niyang kapatid na si Alona ang nagpumilit na maipasok sa club ang kawawang si Arlene, eh minor de edad pa yung batang yon.”

“Nangangamba nga ako sa batang iyon, baka mapahamak iyon pag tumagal sa malaswang gawain.”

“Hay naku Loida, sinabi mo pa.”

Muling nagbalik sa aking isipan ang kawawang kalagayan ng aking kababata. Pilit na sumasagi sa aking isipan nang minsang nakasama ko siya sa paglalaro ng patintero. Iyon na marahil ang una’t huling paglalaro naming dalawa. Tuwang tuwa kaming lahat noon. Dahil sa kamusmusan hindi namin alintana ang init ng araw at pagod ng katawan. Nasa kasarapan kami noon ng paglalaro ng biglang dumating ang kanyang ate, si Alona. Walang pakundangan na siya’y sinabunutan at pinagwikaan ng masasakit na salita.

“At sinong nagsabing puwede kang maglaro, hindi ka pa tapos sa paglalaba mo ah, kaya’t sige balik sa trabaho.”

“Sandali na lang po ate, tatapusin ko lang ang paglalaro namin.”

“Aba, aba, sumasagot ka pa, heto ang sa’yo.”

Huli kong nasaksihan noong mga oras na iyon ang pagtilapon ni Arlene sa may putikan nang sumalpok ang kamao ng kanyang ate sa kanyang mukha. Labis akong nalungkot sa aking nasaksihan, marahang dumaloy ang dugo sa kanyang labi. Gusto kong tulungan si Arlene pero wala akong magawa. Sampung taong gulang kami noon. Nang sumunod na araw niyaya namin si Arlene na maglaro muli ng patintero ngunit tumanggi siyang makipaglaro sa amin. Simula noon hindi na namin siya nakasama sa paglalaro. Ang lagi niyang dahilan, maglalaba pa siya.

“Ring….Ring…. “

Ang tunog ng aking cellphone ang naghawi ng aking imahinasyon. Binasa ko ang nakasulat sa text ni itay, pinababalik niya agad ako sa bahay. Napaaga daw ang alis ko patungong Maynila. Pasado ala una na ng hapon, nakatirik ang araw. Pero naririto pa rin ang aking mga kabaryo patuloy sa pag-iigib, patuloy sa pagbobomba ng tubig sa napakahabang pagpila sa natatangi at nag-iisang poso para sa mahihirap. Nag-iwan na lamang ako ng buntong hininga na umaasang sana sa muli kong pagbalik sa kinagisnan kong baryo ay hindi na nag-iisa ang poso. Sana bawat pamilya ay may nakalaang tubig ng pag-asa sa napakatinding kahirapan ng buhay. Nakaagaw pansin ang isang matandang punong mangga sa ating tagiliran. Tinitigan ko ang isang malapit ng matigang na puno, tuyo na halos ang buo niyang katawan at patuloy pang nilalagas ng hagupit ng hangin mula sa timog ang mga nangungunyapit niyang dahon mula sa marupok na sanga na kinasasaligan ng tatag nito. Makailang ulit kong binilang ang bawat nalalaglag na dahon mula sa punong iyon.

“Isa…dalawa…tatlo…apat…lima…anim…pito…walo…siyam…sampu…labing isa…labing dalawa…”

Sa wakas labing dalawang taon ang lumipas, isa na akong ganap na abogado na nakikipagkatuwiranan na sa mga salimuot na argumento upang ipagtanggol kung ano ang tama at katotohanan lalo na sa mga kababayan kong kapos palad na ang tanging pag-asa ay ang tunay na hustisya.

“Objection your honor, ang salarin ang tunay na pumatay sa biktimang si Arnold Torres, ang lehitimong kinakasama ni Alona Santos. Ayon sa nakalap naming mga ebidensiya dakong alas onse ng gabi buwan ng Mayo 10 taong isang libo siyam na raan at siyam na pu’t pito nang maganap ang insedente. NA walang awang pagsasaksakin ni binibining Arlene Santos ang biktima” wika ni Atty. Cruz, abogado ng pamilya Torres.

Narinig ko ang walang tigil na pag-iyak ng aking kliyente. Habang galit na galit naman si Alona sa kabilang hanay ng upunan kasama ang pamilya ng kanyang ka live in. Dama ko ang pighating nararamdaman ni Arlene na ang dapat sana niyang kapiling sa oras ng pagdinig sa kanyang kaso ay ang kanyang nakatatandang kapatid upang kumuha ng lakas ngunit siya’y bigo. Bagkus ang inaakala niyang kakampi sa mga pagkakataong iyon ay siyang pangunahing umuusig sa kanya.

“Atty. Manlapaz, its your turn” wika ng hukom.

Marahan akong tumayo at minsan pang tumingin kay Arlene, na halos kaming dalawa lamang ang nasa kabilang kampo ng court room, samantalang sa kabilang panig ay ang hindi mabilang na taga-usig sa unang kasong aking hinawakan. Matapos kong titigan si Arlene at ipinahiwatig ng aking mga mata sa kanya ang pag-asang “tayo ang mananalo sa kaso”. Minsan ko pang iginala ang aking paningin, nakita ko ang may pitong pulis na nakapaligid sa silid ng hukuman. Ang mga naghihimutok sa galit na kapamilya ni Arnold Torres at ang mataray na mukha ni Alona.

“Ang nasasakdal ay biktima lamang ng panggigipit ng panahon, at masasabing inosente sa paggawa ng masama. Pinilit ng taong nasasakdal na mamuhay ng marangal na kahit ang kaunting kaligayahan ng kabataan ay isinaisantabi. Dapat sana’y sa murang kaisipan ay kapiling niya ang kaligayahan ng paglalaro gaya ng isang ordinaryong bata. Karapatan ng bawat isa sa atin na matugunan ang pangangailangan ng kabataan. Ngunit dahil sa ilang tao, tuluyang sinikil ang karapatang ito. Sa mga panahong iyon minor de edad ang nasasakdal, malinis ang kaisipan at walang bakas ng kasamaan ang kamay ng isang ulirang nagdadalaga. Hindi niya kagustuhan na siya’y mapasama. Marahil pinilit siyang gumawa ng masama na ang kapalit nito’y kaalwanan sa taong pumilit sa kanya. Samantalang pagdurusa naman ang isang tulad niyang naapi ng kawalang malay.”

“Nasa impluwensiya noon ng ipinagbabawal na gamot ang biktima si ginoong Arnold Torres. Kasalukuyan namang wala roon si ginang Alona Santos ang kapatid ng nasasakdal, na siyang dapat sisihin sa pangyayaring iyon. Tinangka gahasain ng biktima ang nasasakdal. Ngunit bawat isa sa atin ay may karapatang dumipensa. Depensa upang malabanan ang kawalang hiyaan ng isang taong hayuk sa laman. Oo, napatay ang biktima sa kanyang kawalang hiyaan. Ngunit ang akusado ay nananatiling walang sala sa pagpatay. Ang krimen ay udyok lamang ng hinihingi ng pagkakataon na maisalba ang kapurihan ng isang babae”

“Pok….Pok…”

Ang tunog ng malyete ang tumapos sa aking pagsasalita. Tanda na tapos na ang panahon ng aking pagpapaliwanag sa pinakahuling hearing ng kasong pagpatay ng aking kababata. Makalipas ang halos tatlumpong minuto. Isa-isa nang nag-alisan ang mga tao sa courtroom at pabaunan kami ng matatalim na tingin ng aming mga tagausig hanggang sa yayain ko si Arlene na umuwi.

“Arlene, ihahatid na kita.”

Wala akong tinig na narinig buhat sa kanya hanggang sa tuluyan kaming sumakay sa aking sasakyan. Habang binabagtas namin ang kahabaan ng high-way naging mapanuri ako sa mga oras na iyon. Naging mapagmasid ako maging sa kanyang mga ikinikilos. Isang oras pa ang lumipas, ngunit wala akong narinig kahit isang tinig buhat sa kanya. Maya-maya’y unti-unting nalaglag ang kanyang mga munting luha mula sa nangangalumatang mga mata. Minsan pang nadama ko ang kanyang kaapihan na ang dulot nito’y mga hitik ng kalumbayan. Naisipan kong dalhin siya sa isang restaurant upang kumain sandali. Ngunit ang totoo’y gusto kong pigilin ang kanyang nararamdamang pighati.

“Halika, kain muna tayo”

Agad naman siyang bumaba ng sasakyan na bahagyan idinampi ang dulo ng panyo sa kanyang mga mata. Ngunit hindi maitatago ang nangangalumata niyang mga mata. Sa tulong ng kaniyang maamong mukha hindi mo iisiping isa siya sa biktima ng karahasan ng isang malupit na tadhana. Sa hapag kainan nagsimula ang lahat, nang marinig ko sa kauna-unahang pagkakataon ang tinig ng pag-uusisa buhat sa kanya.

“James, bakit mo ako tinutulungan.?”

Bahagyang pinigil ng isang alalahanin ang aking pagkain. Para bang huminto ang pag-inog ng mundo sa mga oras na iyon matapos kong marinig ang hagkis ng kanyang mga salita. Marahan kong iniangat ang aking mukha at siya’y tinitigan. Sa ikalawang pagkakataon muling nagpanagpo ang aming mga mata. Naroong pinipilit ng kaniyang maamong mukha na pigilin muli ang kanyang mga luha.

“Gusto kitang tulungan.”

“Alam kong alam mo na wala akong maibabayad na pera saiyo sa lahat ng serbisyo mo sa akin.”

Tuluyan ko ng binitiwan ang hawak kong kutsara’t tinidor at dumampot ng tissue. Nag-isip ako ng isasagot sa kanyang mga tanong, mga sagot na hindi dapat matutulan ng sinoman.

“Sa palagay mo ba kailangan ko ng salapi mo”?

“Hindi, dahil hindi ko kayang ibigay sa’yo iyon”

“Eh di alam mo na ang sagot”

“Katawan ko lang ang kaya kong ipambayad…Ano ba talaga ang layunin mo sa pagtulong sa akin? Mahirap akong tao, pinandidirihan ng marami, kinasusuklaman ng pamilya at walang halaga para makihalubilo sa inyo. Bakit di mo nalang hayaang mabulok ako sa bilangguan.” bahagyang napaiyak sa sinabi.

Naglaan ako ng isang minuto upang sagutin ang kanyang tanong. Pinahupa ko sandali ang kanyang pag-iyak. Hinawakan ko ang kanyang kanang kamay at muling nagsalita.

“Simple lang ang sagot ko saiyo, may prinsipyo ako at ang prisipyong iyon ang tanging bumubuhay sa aking pagkatao.”

“Tama, dapat magkaroon ang isang tao ng prinsipyo. Ikaw, naging kapakipakinabang ba ang sinasabi mong prinsipyo sa akin?”

“Oo, dahil pare-pareho lang tayong may ipinaglalaban.”

“Marahil ikaw mayroon, nakapagtapos ka ng abogasya. Mayroon kang pamilya na handang sumuporta sa lahat ng inaakala mong makakabuti sa iyo. Nasa sa’yo ang lahat ng pagkakataon para magtagumpay sa sinasabi mong pakikipaglaban. Ngunit para sa akin, wala akong makitang dahilan para magtagumpay. Laging bigo, laging talo at tanging ang luha ang kakampi ko sa aking kabiguan.” bahagyang lumakas ang kanyang pag-iyak kesa noong una.

“Tama na Arlene, pagod ka lang.” Pinahupa ko ang kanyang pagtangis.

Doon ko nalaman na gusto niyang makipaglaban sa mga suligi ng buhay ngunit wala lang siyang mahagilap na maipagsasanggalang sa mga suntok ng kabiguan. Kinabukasan, Ikasiyam ng umaga. Maaga kong sinundo si Arlene sa apartment na kanyang tinutuluyan. Sa araw na ito bababaan ng hatol ang aking kababata. Mahigit kalahating oras din akong naghintay sa gate ng nasabing apartment. Maaliwalas ang buong paligid tanda na may ibig siyang ipahiwatig. Isang sigwit ng malamyang simoy ng hangin ang dumampi sa aking katawan. Sumilip na rin ng bahagya ang magiliw na sinag ng araw. Napansin ko ang siglang ipinadama ng kalikasan sa umagang iyon. Para bagang nang-aaliw at nanghihikayat na makipaglaban sa bawat hamon ng buhay.

“Magandang umaga James”

Kakaiba ang tinig na iyon. Ngunit alam kong boses ni Arlene ang aking narinig. Tinig na noon ko pa lamang narinig sa aking buhay. Agad akong lumingon upang hanapin ang kay tamis na tinig buhat sa aking likuran. Minsan pang naaninag ko muli ang magiliw niyang anyo.

“Mukhang maganda ang gising natin ah?” biro ko sa kanya.

“Tara, alis na tayo.” anyaya niya sa akin.

Kung sabagay, ang tanging maitutulong ko lamang kay Arlene ay maibalik ko sa kanya ang tiwala sa sarili. Tiwala na minsan isang panahon ay tinungkab ng kawalang pag-asa. At manindigan kung ano ang nararapat sa isang tao na sa kabila ng kawing kawing na suliranin sa buhay ay maipakita na kaya nating labanan ang mga kabiguan. Masaya kaming nagpalitan ng mga pahayag. Mga salitang maririkit na pumupukaw ng mga natutulog na damdamin ng mga taong nananabik sa makamtan ang ninanasang pangarap. Hindi alintana ni Arlene kung ano ang ihahatol sa kanya ng hukuman ngunit iisa lang ang aking nararamdaman, mananalo kami sa laban. Mapapawalang sala ang aking kaibigan. Nakita ko kay Arlene ang determinasyon sa sarili sa mga oras na iyon. Masaya niyang pinaalala ang aming kabataan sa aming baryo habang kaming nagbibiyahe. Binalikan din namin ang mga makapigil hiningang tagpo sa aming kamusmusan. Muling dinekta ng aking sarili.

“Mananalo kami sa laban.”

Dumating na kami sa bulwagan ng korte. Paglabas ko palang ng sasakyan, nakita ko na ang di mabilang na mga tao na sasaksi sa ibababang hatol sa aking kaibigan. Maging ang mga taga media ay nakaantabay sa aming daraanan. Nagkagulo ng bahagya ng makita nila ang aking kliyente ng buksan ko ang pinto ng aking kotse upang siya’y pababain. Sa puntong iyon, hindi ko nakitang natinag si Arlene sa napakaraming taga-usig sa kanyang daan. Dama ko ang tapang ng kanyang kalooban. Habang papalapit kami sa courtroom, patuloy na pinagkakaguluhan si Arlene ng mga taga media. Buti na lamang at may mga pulis na nagsasaayos sa naturang paglilitis.

“Tama,dapat matapang ka, dapat matuto kang lumaban.” bulong ko sa kanya.

“Oo, tinuruan mo akong lumaban at tinuruan mo akong maging matapang.” sagot niya sa akin.

Dinampot niya ang aking kanang kamay at sabay kaming tumuloy sa loob ng court room.

Wakas

Luha (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:20:00.002-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Pinilit kong kalimutan ang mga mapapait na pangyayaring labis na nakapagpalumbay sa ating pagkatao. Mga katotohanang paminsan-minsa’y bumabalik sa aking abang isipan, na ang dulot nito’y kawalang pag-asa sa panahong darating. Kung ito’y hindi ko lalabanan sa aking abang kaisipan tiyak mabibigo ako. Kay bilis lumipas ang isang panahon na minsa’y sinabuyan ng maraming mga luha at pighati.

Maaga akong iniwan ng aking pinakamamahal na ina, sadya nga bang kailangan pang ibuwis ng aking ina ang kanyang buhay upang mailuwal ako dito sa mundo. Oo, namatay ang aking ina noong mga panahong hirap na hirap siya sa panganganak sa akin at may dalawampu’t apat na taon na ang nakalilipas. At ang aking ama naman ay hindi ko nakilala at ni kahit anino niya ay hindi ko man lamang nasilayan.

Iminulat ang aking isipan sa kahirapan ng buhay. Hindi ko namalayan na sa kamusmusan ko’y kinasangkapan na ako upang kaawaan ng tao sa kalsada. Pilit na gumuguhit sa aking bubot na isipan ang palagiang sinasabi sa akin ni Aling Rosa.

“Bibigyan kita ng pagkain pero ibibigay mo muna sa akin ang mga baryang iaabot saiyo, naiintindihan mo ba?”

Halos araw-araw kong naririnig ang mga salitang iyon. Madaling araw palang ay iniikot ko na ang palengke ng Divisoria upang manghingi ng kaunting barya sa mga taong namimili. Natuto akong magmakaawa at isayod ang nanglilimahid kong kamay sa mga tao. Kadalasan nga’y agad silang lumalayo dahil sa nakakadiri kong anyo at masangsang na amoy. Hindi ko alintana ang matinding sikat ng araw at mga mabahong lugar ng tambakan ng mga nabubulok na gulay at prutas sa pag-asang may makukuhang pagkain na maaaring maipanawid gutom.

Malimit din akong paluin ni aling Rosa sa tuwing kakaunti lang ang naibibigay kong barya sa aking panlilimos sa maghapon. Masaya na ako sa halo manis na kanin at kalahating tuyo na nagsisilbing pananghalian at hapunan ko. Sa tuwing naaalala ko ang mga panahong iyon, nahahabag ako sa aking sarili . Hindi ko mawari kung paano ako nabuhay noong ako’y isang sanggol pa lamang.

Hindi ko alam kung sinong nagpasuso sa akin o may nagtitimpla ba ng gatas habang ako’y umiiyak dahil sa gutom? O sinong nagsusuot sa akin ng damit at kung saan nila ako pinapatulog sa tuwing ang aking mga mata’y nag-aanyaya na kailangan ko ng matulog. Kung sabagay, una kong nalasahan ang kapeng malabnaw at am na galing sa kumukulang sinaing. Hindi nga yata ako nakatikim ng gatas buhat kay aling Rosa.

Una ko ring nakita ang suot kong damit na gulagulanit ang anyo na madalang kong labahan. Pinanas na ng panahon ang larawang naka drawing sa aking dalawang damit na aking pinagsasalit salitan na suotin. At ang dalawang pirasong short na ang isa’y wakwak na ang pundilyo na kung minsan’y iyon pa ang dahilan kung bakit ako tinutukso ng mga tambay sa aming lugar at kinakailangan daw na ipungos upang maging ganap na lalaki.

Naalala ko rin ng minsang ako’y managinip ng isang nakakatakot na senario. Wala akong mayakap ni yayakap man lamang sa aking upang pawiin ang takot ng isang batang tulad ko.

Hindi gaya ni Inday na laging kayakap si aling Rosa tuwing bumubulusok ang malakas na ulan at ang nakaririnding ingay ng kulog. Maganda ang kanyang higaan at malambot ang kanyang unan. Lagi siyang mabago, malinis at araw-araw niyang suot ang magandang uniporme ng isang mag-aaral.

Samantalang ako’y nagtitiis sa isang mabaho at maruming bodega upang iraos ang aking pagtulog. Sa isang lumang karton ako madalas mahiga na kapiling ang mga tambak na diaryo na animo’y mataas pa sa akin at ang hindi mabilang na mga bote na sa tuwing nasisipa o kaya’y natatabig ko ay naririnig ko agad ang malakas na mura ni aling Rosa. Minsan pa nga’y nabasag ko ang isang bote ng toyo mula sa aking pagkakatulog, at ang kapalit ng boteng iyon ay ang katakot takot na mura at di mabilang na kurot sa aking katawan at singit. Na hanggang sa ngayo’y hindi pa naaalis ang mga pantal ng kurot, suntok, sipa at paso ng sigarilyo sa tuwing pinagbabalingan niya ako ng galit.Tanging sa pangarap ko na lamang ninasa na pumasok sa isang paaralan na nakauniporme tulad ni Inday habang nakikinig sa isang guro na napakahusay magturo.

May limang taon din akong namalagi sa mala impyernong lugar na iyon. Nagpasya akong lumayas at tuluyang hindi na bumalik sa poder ni aling Rosa. Nagpagala gala ako sa daan na walang tiyak na tirahan at madalas lipasan ng gutom sa lansangan. Madalas kong kapiling ang usok ng sasakyan na labis na nagpahirap sa aking katawan. Ang lansangan ang nakalakihan kong tahanan na malimit na kapiling ang init ng araw at kung minsa’y ang ginaw sa gabi sa patpatin kong katawan.

“Tinatanong kita Ginoong Artemio Visto, saiyo ba ang baril na ito?”

Biglang nawala ang aking ulirat ng marinig ko ang tinig ng aking taga usig na sinisiyasat ang aking kinasasangkutang kaso.

“Objection your honor, ang nasasakdal ay tahasang bumabastos sa hukumang ito. Ang suspek ang pangunahing may gawa sa pagpatay kay ginang Rosalinda Topacio.” Ang ikalawang pahayag ng aking taga-usig.

Waring napipi ako sa pagkakataong iyon na walang mailabas ang aking umid na tinig upang ipagtanggol ang aking sarili at pabulaanan ang kanilang mga paratang sa akin. Hindi ko maigala ang aking mga mata ni kahit sumulyap man lamang sa mga taong nagmamasid sa aking paglilitis. Hindi ko magawang tingnan sila. Alam kong sa maraming mga taong nagmamasid sa akin ay may dalawang taong nakakaunawa at nakakaalam na wala akong kasalanan sa insedente na kailanman ay hindi ko maaaring gawin.

Una’y si Atty. Valdez na pinagsabihan ko ng buong pangyayari. Siya’y isang matulunging abogado na handang ipagtanggol ang isang tulad kong hampas lupa na sumisigaw ng katotohanan. Ngunit lubhang mailap ang suwerte sa akin, sa kabila ng mga nagdudumilat na katotohanan ay pilit namang tinatakpan ng mga salimuot na kasinungalingan ang ilang hukuman dito sa mundo. Wala akong makitang dahilan upang manalo sa aking kaso. Mayamang angkan ang aking mga kalaban, may mga pera at maimpluwensiya sa gobyerno. Di na bago sa akin kung hatulan man nila ako ng kamatayan o habang buhay na pagkakabilanggo ang mahalaga’y malinis ang aking budhi na hindi ako ang pumatay sa biktima.

Ikalawa’y si Joana na alam kong labis na nahihirapan sa mga nangyayari. Ang kaisa isang taong kasama ko ng mga sandaling mangyari ang insedenteng ibinibintang nila sa akin at ang babaeng magpapatunay na wala akong kasalanan. Ngunit minabuti ko nang huwag na siyang tumistigo sa dahilang baka madamay siya sa kasong kinakaharap ko.

“Objection your Honor… isang paratang lamang ang ipinupukol sa nasasakdal”, ang pasigaw na tinig ni Atty. Valdez na pilit na ipinagtatangol ako sa kaso.

Naibulong ko na lamang sa aking sarili na may mga tao pa ring nagmamahal sa akin, ngunit kakaunti lamang silang nakakaunawa at handang manindigan sa katotohanan. Samantalang hindi mabilang ang nais na ako’y ibagsak at ibintang sa akin ang isang krimen ng pagpatay.

Blog…blog…blog…

Tatlong pukpok ng malyete buhat sa punong hukom, tanda na may ibig iparating sa nagkakagulong mga tao at bahagyang umingay sa bulwagan buhat sa mga miyembro ng media na sumasaksi sa aking paglilitis.

“Magsalita ka ginoo” tinig buhat sa hukom.

Ang tinig na iyon ang nagbigay ng pagkakataon upang pakinggan ang aking panig. Marahan kong itinaas ang aking ulo mula sa matagal na pagkakatitig sa aking dalawang kamay na natatanikalaan ng posas. Una kong nasilayan ang nangangalumatang mukha ni Joana. Alam kong pilit niyang nilalabanan ang nararamdamang hinagpis sa puso. Matagal tagal ko rin siyang tinitigan na ang layon ko’y bigyan siya ng lakas ng loob na lumaban sa masalimuot na pananalasa ng kasamaaan. Ibinaling ko rin ang aking atensiyon kay Atty. Valdez na dagling tumango sa akin matapos ko siyang tingnan. Ang pagtango niyang iyon ay tanda na ipahayag ko ang katotohanan at ipagsanggala ang aking karapatan.

Pinahagingan ko rin ng tingin ang mga taong nakikiosyoso lamang upang ipakita na may lakas loob akong humarap sa kanila at ipagsigawan na wala akong kasalanan. At huli kong nilait ng aking paningin ang abogadong labis na umuusig sa akin na ang hangad niya lamang ay ang salaping galing sa pandaraya. Katabi niya ang mag-asawang Samuel at Nancy na ngumingising may paghahambog na sa katunayan sila ang nagpapatay sa kanilang sariling ina upang masamsam at maangkin ang kayamanan nito. Sa kabila niyaon, ako ang gusto nilang ibulok sa kulungan o kaya naman ay hatulan ng kamatayan.

“ Kung sabihin ko man sa harap ng maraming tao at sa hukumang ito na wala akong kasalanan, may maniniwala ba?” Kung mas matimbang na ang salapi kaysa sa ipinaglalaban kong katuwiran; ano ang aking mapapala. Tiyak ko namang hindi ako mananalo sa aking katunggali dahilan sa kanilang impluwensiya at salapi. Ang tangi ko lamang nalalabing pag-asa ay ang matuwid na hatol buhat sa mga mahistrado.”

Matapos kong sariwain ang mga salita sa pagkakataong iyon, waring mas mainam ang sa akin ay mamatay kaysa naman sa mabuhay at manatili sa mundong nadidiktahan ng impluwensiya at salapi. Hindi ko namalayan na sa aking pagsasalita ay hindi ko napigil ang pagdaloy ng mga umid na luha sa aking mga mata. Kasabay ng malalim na buntong hininga tanda ng aking huling pagsasalita sa nasabing pagdinig.

Wakas

Ang Gumuhong Pangarap (maikling Kuwento)

2007-07-06T01:20:00.001-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Nag-aalumpihit ang aking mga paa patungo sa isang nagdudumilat na katotohanang na labis na dumurog ng aking puso. Sa bawat hakbang ko’y may katumbas na luha sa aking mga mata. Masakit pala mawalan ng isang masayang kahapon. Maya maya’y narating ko ang pusod ng Baryo San Matias, ang pook na humusay at pumanday ng aking pagkatao.

Dito sa lugar na ito, natutuhan kong humugot ng lakas ng loob buhat sa kawalang malay. Taimtim kong pinagmasdan ang kalunos-lunos na anyo ng aking lupain na nilamon ng mga gumuhong lupa at bato galing sa kabundukan matapos ang isang magimbal na umaga ng minsang magalit ang inang kalikasan . Napaupo ako sa isang malapad na bato na nakakubabaw sa iba pang mga bato na nagkalat kasama ang maputik na lupa nang makilamay ang hindi mapatid na patak ng ulan.

Dinala ako ng aking balintataw sa minsang alaalang umukit sa aking kamusmusan.

“ Anton, hindi ka ba sasama sa amin ni Jury sa kakahuyan? wika ni Jimboy.

“Oo nga naman Anton, doon uli tayo maglaro. Total malapit na tayong magbakasyon” dagdag ni Jury.

“Sige, mauna na kayo, may bibilhin lang akong aklat sa bayan”. Ang aking tugon sa kanilang anyaya.

“ Basta , bilisan mo”

“Oo ba.” ang aking pagtatapos.

Dali-dali akong umalis upang bumili ng aklat na gagamitin ko sa klase. Wala sa hinagap ko na iyon na pala ang huling usapan namin nina Jury at Jimboy na aking itinuturing na kababata. Mabilis ang mga sumunod na pangyayari. Oras lamang ang pagitan na maglahong bigla ang masasayang alaala sa baryong aking kinamulatan.

Agad akong sumakay ng tricycle papuntang bayan. Habang nasa kalagitnaan ako ng biyahe ay may nadama akong kakaibang kaba na hindi ko alam kung bakit. Agad kong binalewala ang kabang iyon. Ilang saglit pa’y narating ko na ang bayan, madali kong naapuhap ang pampublikong pamilihan ng mga gamit sa pang eskuwela .

Biglang sumagi sa aking isipan ang mga sandaling nasa kakahuyan kaming tatlo. Lagi kong pinagmamasdan ang mga matitipunong kahoy na para bang kumakaway sa amin habang kami’y nangaghahabulan sa paglalaro ng mataya-taya o kaya’y taguan.

Ang mga naglalakihang punong kahoy ang nagsisilbing taguan naming upang kumubli sa isa’t isa. Palibhasa’y magtatapos na kami sa elementarya sa darating na linggo, kaya’t sinasamantala naming tatlo ang pagkakataon habang magkakasama pa kami. Sa wakas mararanasan na rin naming kung ano ang pakiramdam sa high school life. Naalala ko tuloy noon ang sabi ni kuya Ben, ang high school life daw ang pinaka-masayang yugto ang buhay estudyante. At iyon ang gusto kong maranasan kasama ng aking mga kaibigan. Pero malabo yatang mangyari iyon, dahil kamakailan lamang narinig kong nag-uusap si inay at itay. Nais nilang sa Maynila ko ipagpatuloy ang aking pag-aaral.

“Pag-iingat sa kalikasan aha, ito ang ipinapahanap ni ginang Santos sa akin.” (ang aming titser sa Filipino) bulong ko sa sarili.

May halos isang buwan na ang nakalilipas habang abala kaming tatlo sa paglalaro ay may umagaw ng aming atensiyon. Isang nakaririnding ingay ng makinang may waring pinuputol. Natigilan kami sa aming paglalaro. Nagpasya kaming tuntunin ang pinanggagalingan ng ingay. Nabigla kami sa aming nasaksihan. Isang grupo ng kalalakihan na walang habas sa pagpuputol ng mga kahoy sa kakahuyan. Hindi pamilyar sa amin ang kanilang mga mukha. Naririnig namin ang lakas ng dagundong sa tuwing bumabagsak ang mga naglalakihang puno sa lupa.

“Ano kaya ang gagawin nila sa mga punong pinuputol nila?” usisa ni Jimboy.

Siguro gagawing mga poste o di kaya mesa, upuan o kaya papel? sagot ni Jury.

“Ganun ba….halos sa puno pala nanggagaling ang lahat ng gamit namin sa bahay”

“Pero dapat nagtatanim din sila, para hindi naman maubos ang puno dito sa kakahuyan “ ang naiusal kong bigla.

“ Oo nga para makapaglaro pa tayo ng matagal he…he….he.” pagbibiro ni Jimboy.

“ Tara uwi muna tayo, ipagbibigay alam ko kay tatay ang pagpuputol ng kahoy ng mga lalaking iyon.” dagdag ko.

Mabilis kaming bumaba ng bundok na may kasamang ilang tanong sa aking isipan. Hinanap ko agad si itay upang isangguni sa kanya ang aming nakita. Ngunit ako’y nalungkot sa sagot ni itay , wala raw siyang magawa kahit isa siyang kapitan ng barangay sa aming baryo. Pinayagan umano ni mayor Cruz ang pagpuputol ng mga kahoy upang makatulong sa produksiyon sa isinasagawang malaking proyekto ng isang dayuhang kumpanya sa bayan. Magiging Commercial area na ang aming lugar at tiyak na dadagsain ng mga tao at maging ang mga turista ang naglalakihang buildings at malls na kasalukuyang pinaplanong itayo. Magiging sentro na ng kalakalan sa hinaharap ang aming lugar partikular na sa bayan. Bahagya akong nalungkot sa aking narinig buhat kay itay, bagama’t may kaunting ngiti rin sa aking labi.

Masaya dahil papasok na sa aming lugar ang panahon ng sibilisasyon na gaya sa Maynila na kadalasa’y sa T.V. ko lang napapanood o kaya’y sa libro ko lang nababasa. Ito na marahil ang makapagbabago ng aming pamumuhay sa nayon. Magkakaroon ng maraming oportunidad ang aking mga kababayan upang makapaghanap buhay ng maayos sa isang klasikong kumpanya. Nanuot din ang lungkot sa dahilang halos mawawala ang mga punong kahoy sa kakahuyan. At gagawing isang modernong komersyalisasyon ang dating pook kung saan madalas akong dalhin ng aking kamusmusan. Sandaling panahon nalang at hindi ko na makikita si tatay Caloy na may bitbit ang tabak upang maghagilap ng pirapirasong kahoy upang gawing uling, na siyang panguhaning niyang hanapbuhay. Si aling Linda nama’y sa kanyang pamimitas ng iba’t ibang uri ng punong kahoy na kanya namang inilalako sa aming lugar.

“ Iho, bibilhin mo ba ang aklat na iyan?” tinig ng isang dalagang empleyado ng bookstore.

“Opo, project po kasi naming ito.” wika ko sa kanya.

Matapos kong mabili ang aklat ay dali dali akong naghanap muli ng tricycle upang bumalik sa aming bahay at makahabol ako kina Jury at Jimboy sa paglalaro ng taguan o dili kaya’y ng mataya- taya. Ngunit isang malakas na dagundong ang dumaluhong sa aking kinalalagyan. Nagkagulo ang mga taong nakapaligid sa akin. May narinig akong di-kawasang ingay . Maya maya pa’y may mga paslit na umiyak, humihiyaw ang ibang mga babaeng nagtitinda sa kanto. Nag-antanda ng krus ang ilang matatandang ginang sa tabi ng simbahan na ewan ko kung ano ang magagawa niyaon. Kani- kanyang pagdaing at pagdarasal ang mga taong nahintakutan sa narinig, tila baga naalala ang Dios sa mga panahong may kalamidad na nangyari at animo’y balewala kung ordinaryong mga araw. Kasabay ng di maipaliwanag na gulo sa bayan, nakita kong pumito ng malakas ang isang pulis sa kalsada na pinipigil ang nagkakabuhol-buhol na daloy ng mga sasakyan upang paraanin ang ambulansiya na nagmamadali sa dakong may aksidente habang ngumangawngaw ang serina nito.

“Sos…ginoo, Gumuho ang lupa sa kakahuyan, tiyak maraming namatay sa Baryo San Matias.” wika ng isang ginang.

Napatingin na lang ako sa dakong kakahuyan at ng isang malalim ng buntong hininga.

Wakas

Iyak (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:18:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Matagal tagal na ring panahon nang marinig ko ang mga katagang “lalaki ka, dapat hindi ka umiiyak” ang wika noon ng aking nakatatandang kapatid. Malimit niya akong pinagsasabihan noon sa tuwing nakikita niya akong nangangalumata sa iba’t ibang kadahilanan. Tatlo kaming magkakapatid at puro kami lalaki. Ako ang pinaka bata sa aming tatlo at pinaka walang muwang sa mga bagay bagay na nakapaligid sa akin noong mga panahong iyon.

Maglaro at kumain, ito halos ang mundong aking ginagalawan, para bagang napakasarap ng buhay sa isang tulad kong bata na walang masyadong alalahanin sa buhay kundi ang aking sarili lamang. Isang umaga, maaga akong ginising ng aking kasabikan upang maglaro, noon ako unang lumuha nang tangkaing agawin sa akin ng aking pinsan ang nilalaro kong bola ng basketball. Limang taong gulang ako noon sa aking kamusmusan nang una akong pagalitan ng aking kuya sa dahilang nakita niya akong umiiyak.

“ Ano ka ba Jun Jun…Wala sa lahi natin ang iyakin , parang simpleng bola lang ang inagaw sayo, iiyak ka na!….” ang pasigaw na sumbat ni kuya Ben.

Sabay ang malakas na pagdaiti sa aking hita ng kanyang tsenelas. Waring naukit sa aking isipan ang di-kawasang pangyayaring yumanig sa aking pagkatao. Imbes na kampihan ako ng aking nakatatandang kapatid na tangi ko sanang takbuhan sa panahong iyon, ngunit bigo akong maramdaman ang kanyang pagmamalasakit. Kung sabagay, bata pa ako noon at hindi ko pa nalalaman ang mga kasukasuan ng bawat pangyayari. Masasabi kong isa sa mga matatapang na lalaking nakilala ko ay ang aking kuya. Minsang narinig ko sa aming mga kapitbahay kung papaanong makipag-away ang aking nakatatandang kapatid. Wari bagang hindi natatakot na makaharap si kamatayan sa anong mang oras. Naalala ko tuloy ang kuwento nila Lito at Miguel sa aking Itay, mga kababata ng aking kuya Ben.

“Alam nyo po Mang Naldo , bilib talaga ako sa tapang ni Ben...mantakin mong kahit pitong kaeskuwela namin ang nagkampi-kampi para bugbugin si Ben…Eh sa bandang huli ng suntukan,tumaob ang pito naming kaklase.”

“Oo nga Mang Naldo, nakita ko kung paaano lumpuhin ni Ben yung mga kaklase namin. Naospital pa nga yung isa matapos na mapuruhan sa ulo ng dos por dos na may nakausling pako…” dagdag ni Miguel na isa ring kababata ni kuya Ben.

Ganun katapang ang aking kuya sa pakikipag-away, walang inaatrasang gulo basta’t maipagtanggol lang ang kanyang nakilalang prinsipyo sa buhay. Malimit siya masangkot sa sari-saring mga kaguluhan. Maging ang aking mga magulang ay nagtataka kung saan nakuha ni kuya Ben ang kanyang tapang yamang hindi naman basagulero ang aking ama at ni hindi nga halos nasangkot sa mga away. Simpleng haligi ng tahanan ang aming ama na nagnanais na mamuhay ng marangal at may prinsipyong pinanghahawakan. Marahil, masyado pa akong bata upang unawain kung anu-ano ang kanilang mga prinsipyong ipinaglalaban. Basta’t ang pananaw ko sa buhay ay ang makapaglaro at magsaya na kasama ang aking mga kaibigan.

Isang araw, habang minamaneho ko ang aking maliit na bisekleta, napagawi ako sa kwarto ng aking mga magulang. At wari bagang may isang tinig ang nagpahinto ng aking paglalaro at umagaw ng aking atensyon. Ang iyak ng aking ina ang aking narinig sa kabilang pinto ng kanilang kuwarto.

“Huminahon ka Agnes, matatapos din yang problema natin…” wika ni Itay.

“Anong gagawin natin sa kanya, lahat yata ng pinapasukan niyang eskuwelahan eh laging nasasangkot sa gulo iyang batang yan….” wika ni Inay.

“Sa ngayon ilipat nalang natin siya ulit ng paaralan, ewan ko ba kung saan niya kinukuha ang kanyang tapang hindi naman ako nagkulang sa pagpapalaki sa kanya…”dagdag ni itay.

“ Kung dalhin nalang natin siya kay inay , doon sa probinsya…..”

“Huwag na Agnes, total isang taon nalang at magtatapos na sa high school si Ben, malay natin pagtungtong niya sa kolehiyo ay magbago ang kanyang pananaw sa buhay….”

“Kung sabagay baka dala lang nang kabataan ang dala-dala niyang tapang…”

“Tama ka, kaya huwag ka nang-umiyak …..”

Naputol ang aking pag-usisa nang gulatin ako ng isa ko pang kapatid na lalaki at napahinto ako sa aking pakikinig sa usapan ng aming mga magulang. Kaya’t imbes na maipagpatuloy ko ang aking pakikinig, niyaya nalang niya akong maglaro sa aming bakuran. Naungkat sa aking isipan ang isang lihim na kay tagal nang itinago ng panahon sa aking pagkatao.

“Kuya…bakit po umiiyak si Inay?

“ Hindi ko rin alam Jun Jun…” wika ng isa ko pang kapatid

“Narinig ko yung tungkol kay kuya Ben…pupunta daw sya kayla lola sa probinsya….”

“Hindi ko nga alam ang tungkol doon, basta maglaro na lang tayo ng basketball isama natin sila Toto at Boboy.”

“ Sige, laro na lang tayo….”

Sa paglipas ng mga araw, pinilit kong unawain ang mga pangyayaring laging tumatambal sa aking pagkatao. Nag-iwan ng malaking katanungan sa aking isipan ang sinalita ng aking kuya Ben.

“Paglalaki ba hindi kailangan umiyak, at kung babae naman ay natural lamang na lumuha……..? ang naibulong ko sa aking sarili.

Kaya’t hindi ako nag-aksaya ng panahon, agad kung hinanap si itay upang tanungin tungkol sa bagay na iyon. Mag-aalas singko na nang umaga, alam kung sa mga oras na iyon ay nasa hapag kainan ang aking mga magulang upang naghanda ng umagahan. Nagulat pa nga si inay nang makita niya akong gising sa mga oras na iyon, habang aking dalawang kapatid ay abala sa pagkain ng almusal. Hinintay kong maka alis ang aking mga kapatid na papasok sa kani-kanilang eskuwelahan. Grauduating si kuya Jomar sa Elementarya samantalang si kuya Ben naman ay sa High school na noo’y kalilipat lamang sa ibang paaralan dahilan sa pinaka-huli nitong pagkakasangkot sa away. Paalis din si itay upang pumasok naman sa kanyang trabaho. Lihim kong pinagmamasdan si itay sa kanyang mga ikinikilos na hindi niya namamalayan. Inusisa ko ang bawat galaw ni itay na akin namang inihahambing sa aking kuya Ben.

“Itay, may tatanong po ako….” habang pinaglalaruan ko sa aking bibig ang isang sigwit ng pansit sa aking labi.

“Aba may tanong ang bunso ko….” wika ni Inay.

“Ano yon….” habang abala sa pag-aayos ng sarili.

“Masama po bang umiyak ang isang lalaki….”

Napahinto sila sa aking naitanong, waring huminto ang aming mundo nang pagkakataong iyon. Nilalaro ko pa ang isang pirasong pandesal na para bang hindi ko pansin na pinagmamasdan nila ako. Napatingin agad si inay kay itay na waring nangungusap ang kanilang mga mata na may ibig ipakahulugan. Agad akong nilapitan ni itay at kinalong sa kanyang mga hita, maya-maya pa’y hinalikan niya ako sa pisngi at nagsabi.

“Bakit mo naman naitanong iyan…?”

“Sabi po kasi ni kuya Ben, lalaki ako at hindi ako dapat umiyak…”

Sinundan ng tinggin ni inay ang aming kinaroroonan at pandaka’y taimtim na nakinig sa aming usapan. Muntik pa ngang masunog ni inay ang kanyang pinipritong isda.

“Pag laki mo, malalaman mo rin ang ibig sabihin ng salitang iyak, at ang kahulugan nang luhang pumapatak sa iyong mga mata…” sabay ang pagpisil sa aking ilong.

“Mahuhuli na ang tatay mo sa trabaho…hayaan mo Jun Jun mauunawaan mo rin iyon pagdating ng tamang panahon…..”dugtong in inay .

Isang araw, habang naglalaro kami sa plaza nila Toto at Boboy ng patintero waring nagkaasaran kami ng aming mga kalaban. Dahil sa hindi sila makapanalo sa aming tatlo, napikon ang isa naming kalaro na si Obet. Nagulat ako nang bigla niya akong batukan na hindi ko inaasahan. Hindi ako sanay makipag-away sa aking mga kalaro. Iyon ang kauna-unahang pagkakataong napasabak ako sa away. Nag-init ang aking katawan na para bang hindi ko alam ang aking gagawin. Nagkaroon ng ingay at sigawan sa paligid.

“Suntukan na, suntukan na, suntukan na….” ang sigawan ng aking mga kalaro.

Magkahalong kaba, takot at paghihiganti ang nasa aking isipan sa mga oras na iyon. Ilang saglit pa’y sumalpok sa aking bibig ang kamao ni Obet, mabilis na dumaloy ang munting dugo mula sa aking labi. Agad niyang sinundan ng sipa na tumama sa aking tiyan at ako’y natumba sa aking pagkakatayo. Bumagsak ako sa gitna ng plaza habang nakatirik ang napakatinding sikat ng araw. Di ko nagawang lumaban kay Obet sa dahilang takot ako sa away na hindi ipinaranas sa akin ni itay. Ngunit sa kabilang banda’y inuudyukan akong sumuntok, sumipa sa dahilang gusto kong maging kasing tapang ng aking kuya Ben. May halos dalawang minuto rin kaming nagpanggulong sa semento sa pakikipagbuno sa isa’t isa hanggang sa marinig ko ang isang sigaw.

“Lampa pala itong Jun Jun na to….bakla yata, hindi marunong sumuntok……Kayo sino pang gustong magulpi….?”ang panghahamon ni Obet sa iba pa naming kalaro.

Huli kong nakita si Obet na tumatakbo palayo sa akin matapos na ako’y gulpihin habang ang iba kong mga kalaro ay nagpulasan dahilan sa takot na madamay sa aming away. Wari bagang namanhid ang aking buong katawan sa dami ng suntok at sipa na aking natanggap mula kay Obet. Lantang gulay ang aking anyo ng pagkakataong iyon. Hindi ko maipaliwanag ang aking nararamdaman. Para bang gustong pumatak ng aking mga umid na luha, ngunit hinahadlangan ako ng mga katagang sinambit ng aking kuya Ben. Ngunit nawalan ako ng tapang sa oras na iyon upang lumaban.

“Lalaki ka, hindi ka dapat umiiyak” ang muli’t muling naririnig ko mula sa kawalan.

Marahan akong tumayo mag isa, napinipigilang dumaloy ang mga luha sa aking mga mata. Napaupo ako sa isang sulok ng plaza, nakaramdam ako nang hiya at takot sa aking mga magulang at kay kuya Ben sa oras na ako’y kanilang makita. Maraming naglarong mga pangitain sa aking pag-iisa. Sari-saring mga alalahanin sa buhay na nag-uudyok sa akin para gumawa nang isang bagay na sa tuwina’y ikalulungkot at ang iba nama’y labis na ikagagalak. Gusto kong gumanti sa mga sandaling iyon, ngunit ang alalahanin ko ay sino ba naman ako na isang paslit na hindi man lamang kayang ipagtanggol ang aking sarili. Na lagi na lang umaasa sa proteksyon ng iba . Ngunit iyon marahil ang isang katotohanan na hindi ko maaaring iwasan, isa lamang akong paslit na kumukubli sa kalinga ng aking mga magulang. Ayoko kong gamitin ang mapanlinlang na kapangyarihan na pilit na lumalason sa isipan ng sinumang tao.

Malapit nang magdapit-hapon, tiyak na hahanapin na ako ng aking mga magulang kaya’t nagpasya akong umuwi ng bahay na hindi nalalaman ang aking kahihinatnang sa aking anyo. Tiyak na papagalitan ako ng aking mga magulang ngunit dapat kong ihanda ang aking sarili sa anomang mangyayari. Pagtungtong ko pa lamang sa aming compound ay kaagad na akong nakita ng aking kuya Ben na nasa isang kumpulan ng kanyang barkada habang nag-iinuman. Marahil nga wala pa ang inay at itay sa loob ng bahay kaya’t si kuya ang kauna-unahang nakakita sa aking anyo.

“O’ Jun Jun …anong nangyari sa’yo? halika nga dito” ang sindak ni kuya sa akin.

“Ano sabing nangyari sa’yo?” ang ikalawa niyang wika sa akin.

“Si ….si Obet po kasi” ang tinig kong nangangatal.

“Nakipag away ka?, bakit ganyan ang hitsura mo, binugbog ka ba?”

Sa ikalawang pagkakataon, pilit kong huwag palabasin ang mga luhang kumukubli sa aking mga mata. Ngunit tulad ng aking inaasahan, hindi ko napigilang lumuha sa harap mismo ng aking kuya Ben. Nang makita niya akong umiyak, siya’y nagtaas ng tinig at nagsabi.

“ Diba’t sabi ko sayo huwag na huwag kang iiyak, lalaki ka, kung sinuntok ka suntukin mo rin. Naiintindihan mo ba ako?” ang bulyaw sa akin ni kuya.

Nakatitig ako noon sa lupa habang pinagsasalitan ng isang panghihikayat upang baguhin ang isang prinsipyong matagal tagal na ring nag-uudyok upang kumawala sa aking pagkatao. Dagli kong pinigil ang mga luha nang karuwagan sa pananaw ng aking nakatatandang kapatid at matapos noo’y dagling dumaloy sa aking mga mata ng isang kakaibang luha na noon ko pa lamang naramdaman sa aking kamusmusan. Ang luha ng paghihiganti at poot sa kaaway.

“ Kung sinuntok ka suntukin mo rin, iyan ang prinsipyo ng isang lalaki”

Ang mga katagang iyon ang laging ibinubulong ng aking diwa. Hindi ko namalayan ang malakas na hampas ng tsinelas sa ikalawang pagkakataon na dumadampi muli sa aking puwetan. Ininda ko ang malakas na hampas na iyon mula sa aking kapatid. Kung noong una’y humagulgol ako sa palo na aking natikman buhat sa kanya ngunit sa pagkakataong ito’y waring namanhid ang aking buong pagkatao sa isang bagong paniniwala na ewan ko kung dapat ko nang tanggapin o kailangan pa ng kaunting panahon upang lubos kong maunawaan ang tungkol dito. Bigla na lang akong nahimasmasan ng biglang dumating ang aking ina na humahangos sa pagtakbo papalapit sa aking kinaroroonan.

“Anong nangyari saiyo Jun Jun? masalita” habang hiyuyugyog ang aking balikat.

“Tandaan mo Jun Jun, hindi p’wedeng makikipag-away ka at uuwi kang luhaan, kailangan ipakita mo ang pagiging tunay na lalaki…..” ang biglang sambit ni kuya Ben.

“Ano ka ba Ben…ang bata bata pa ng kapatid mo, tinuturuan mo nang makipag basag ulo….”

“Totoo iyon inay, habang bata pa iyang si Jun Jun kailangan na niyang imulat ang kanyang mga mata na matutong maipagtanggol ang kanyang sarili. Hindi habang panahon kasama mo siya, kailangan mong tumayo sa sarili mong mga paa, at tapang ang pangibabawin mo at hindi ang pag iyak….”

Tumigil ka na Ben, huwag mong siyang iparis saiyo na nasobrahan ng tapang…”ang tinig ni inay na waring tumaas din ang tinig.

“Ganyan ka naman inay….lagi mong kinukunsente yung dalawa kong kapatid. Paano kung wala na kayo?, hindi iyan matututong tumayo sa kani-kanilang mga paa.” sagot ni kuya at dali daling umalis palayo sa amin.

Hindi ko namalayan na sa kaunting sandali nang pakikipagpalitan ng katuwiran ng aking kuya Ben sa aking ina ay biglang napuno ng aming kapit- bahay ang aming kinaroroonan. Para bagang nasa isang eksena ng pelikula ang tagpong iyon. Marahan akong inakay ng aking ina papunta sa aming bahay na hindi alintana ang mga bulong bulungan sa paligid at ang bawat mga matang nakatitig sa amin na may ibig ipakahulugan sa aking pagkatao. Pagdating sa bahay, agad niya akong hinilamusan at maya-maya pa’y ginamot ang bawat mga pasa at sugat na aking natamo sa kamay ni Obet. Pilit na kumakawala sa aking dibdib ang galit at ang aking pagkatao’y may ibig na patunayan sa sandaling iyon.

Maging sa aking pagtulog ay pilit na naglalaban sa aking isipan ang dalawang mag kaibang prinsipyo. Ang lumaban sa lahat ng aspekto nang buhay upang manatili ang adhikaing magtagumpay at ang tapang ang isang natatanging sandata ng pakikipaglaban. At ang ikalawa’y, ang damdamin ng pagpipigil na ang kahapon ay parte lamang ng nakalipas na dapat nalang kalimutan upang makapagpatuloy sa isang misyon. Halos ayaw akong paidlipin ng isang katotohanang na sa isang idlap ay maaaring makapagpabago sa aking pagkatao. Kasalo ko sa aking higaan ang malamig na ihip ng hangin na sumasalat sa aking patpating katawan. Mag-aalas onse ng gabi noon, ngunit ayaw pa rin akong patulugin ng mga alalahanin sa buhay na sa aking gunita ay hindi ko malubos maisip kung ano.

Nagpasya akong lumabas ng aking kwarto at pilit akong dinala ng aking mga paa sa kwarto ng aking kuya Jomar ngunit mahimbing ang kanyang pagkakatulog na hindi nalalaman ang gulo sa aming paligid dulot ng aming kamusmusan. Maging ang aking kuya Ben na gusto kong kausapin sa oras na iyon ngunit nabigo ako sa dahilang wala siya sa kanyang higaan, marahil ay nasa bahay ng mga kabarkada niya siya natulog. Doon siya malimit makituloy sa tuwing hindi s’ya umuuwi sa amin. Siguro nga dahil sa nangyari kanina, nang magkasagutan sila ni inay. Malamang nagkaroon siya ng kaunting tampo. Agad ko ring pinuntahan ang kwarto nila inay. Marahan kong binuksan ang kanilang pintuan at pinagmasdan kong mainam ang magiliw na mukha ng aking ina ngunit para bang may kumalabog sa aking dibdib. Ako’y kinabahan ng malabis na kaba na ang dahilan ay hindi ko alam. Nakita kong mahimbing ang tulog ni inay bagama’t madalas niyang hindi kasama si itay sa pagtulog.

Mag iisang linggo na pala si itay ng hindi umuuwi dito sa bahay. Sinanay na kami ni itay na hindi namin siya kapiling tuwing gabi sapagkat madalas siyang idinidestino sa mga karating bayan bilang isang kawani ng gobyerno. Sinasakripisyo niya ang pangungulila sa amin upang buhayin lamang kami sa marangal na hanapbuhay at hindi sa marahas at masamang kaparaanan. Nakita ko sa kanya ang pagmamahal sa aming pamilya, hindi kasi biro ang sakripisyong iwan kami saglit upang maghanapbuhay at buhayin kami sa isang prinsipyo kanyang nakilala, ang mamuhay ng marangal na ang tanging puhunan ay pag-unawa at hindi ang tapang upang masabing na isa kang tunay na lalaki.

Matapos kong puntahan ang bawat kuwarto ng aking pamilya, tuluyan na akong tumuloy sa aking silid upang matulog. Nakaramdam na ng panghahapdi ang aking mga mata at dumighay ako nang maka itlong beses hudya’t na ako’y dinadapuan na ng antok. Sandali kong kinalimutan ang iba’t ibang prinsipyo at mga pananaw sa buhay na sa pag-aakala hindi pa ito ang tamang panahon upang mamili. Marahil kinakailangan ko pa ang payo buhat sa aking ama upang mamili at magdisesyon kung ano ang makakabuti para sa akin. Iidlip akong may kasabikan, upang sa araw ng bukas ay isang katotohanan ang nais kong masaksihan na naghihintay sa aking kamusmusan. Ang payo ng aking ama ang nais kong mapakinggan upang maunawaan ko ang isang karunungang aking mapanghahawakan na katambal sa yugto ng aking buhay. Maya maya pa’y ang aking malikot na kaisipan ay huminto sandali at nilimot ang mga kabiguan na minsang pang nagpabigat ng aking kalooban.

Ilang oras pa ang lumipas sa aking pagkakaidlip. Halos hindi pa sumusulyap ang liwanag ng araw, sa puntong nag-aagaw pa ang liwanag at dilim na kasalo ang malamya at malamig na ihip ng hangin. Ginising ako ng isang malakas na pagtangis at pagduyan ng isang yapos ng pag-aalala. Sa aking pagdilat nakitang kong nasa mga bisig ako ng aking matapang na kuya Ben na may ibig iparating sa akin. Namangha ako sa aking nakita, nakita ko ang anyo ng aking kuya Ben. Waring nagulumihanan sandali ang aking diwa, ang matapang kong kapatid ay nakita kong lumuluha na ang kanyang mga mata’y nangungusap sa aking mga mata nang kami’y magkatitigan.

“Bakit po kuya? Bakit po kayo umiiyak? Diba po ang lalaki, dapat hindi umiiyak” ang nasabi kong bigla sa aking nakatatandang kapatid.

Wala akong narinig na tinig mula sa aking kapatid, patuloy siya sa pag-iyak na lalong humigpit ang pagkakayapos sa aking katawan. Pinilit kong iginala ang aking pakinig at ang aking paningin, minsan pa’y nakita ko ang di mabilang na tao sa aming bahay . Maging sila Lito at Miguel na kabarkada ng aking kuya ay naroroon sa aming sala. Naagaw rin ang aking atensyon nang makitang kong pilit na sumisilip at nakikipagsiksikan sa maraming tao sila Toto at Boboy na aking parating kasama sa paglalaro ng patintero na waring may nais makita. Naroon din si Obet na aking nakaaway kahapon na kalong kalong ni Aling Marta na kanyang ina na umiiyak. At huli kong nakita si inay na lumuluha rin na kayakap naman ang isa ko pang nakatatandang kapatid.

“ Naldo, bakit?” ang sigaw ng aking ina na lumuluha.

Narinig ko ang isang tinig ng lalaking naka unuporme ng magandang bihis. Maganda ang kanyang anyo at tindig, at may napansin akong baril na nakasukbit sa kanyang tagiliran. Sandaling hinubad ang kanyang sumbero at nagsabi sa aking ina.

“ Nakikiramay po kami sa inyo, ginang”

Sa ikalawang pagsipat ng aking mga mata at sa pananabik sa kahulugan ng katotohanan ng buhay, ang bukas na aking pinaka aasam-asam ay biglang naglaho. Siguro nga bata pa ako upang alamin ang hiwaga sa aking buhay, musmos pa nga ang aking kaisipan sa ilang mga bagay na may kinalaman sa aking sarili. Ngunit ang iyak buhat sa aking kuya Ben ang nagbigay nang kaunting kasagutan sa napakaraming tanong sa aking isipan. Hindi ko namalayan na sa kanilang pag-iyak ay unti unti ring pumapatak sa aking mga mata ang luha ng isang tunay na lalaki.

Wakas

Lampara (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:15:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Malamig na simoy ng hangin ang sumasalat sa aming paglalakbay at masukal na daan ang aming tinatahak patungo sa baryo ng San Roque. Madilim ang buong paligid. Kinakawayan kami ng mga naglalakihang sanga ng mga punong kahoy. Makitid, malubak at naliligiran ng mga ligaw na talahib ang aming dinaraanan.

“Aabutan na tayo ng takip-silim dito sa daan.” wika ni Ricky. “Palagay ko nga. Malayo pa ba ang bahay nila, Rey.?” tanong sa akin ni Francis.

“Ha?! (nagulat sa sinabi) Ma-malapit na mga tol,” bigla kong naisagot.

Dalawang buwan na naming hindi nakikita si Carlo. May natanggap kaming sulat galing sa kanya na malubha raw ang kanyang sakit may isang buwan na ang nakakalipas, kaya’t nagpasya kaming dalawin siya upang matiyak kung ano talaga ang kalagayan ng aming kaibigan. Nagdilim na ang buong paligid, lalong lumakas ang ihip ng hangin na napakalamig. Hindi ko man lamang nakitang sumulyap ang buwan, at maging ang mga tala’y nilukuban na ng maiitim na ulap. Kakaiba ang dilim ng gabing iyon, at ang tangi naming kasama ay ang liwanag ng flashlight. Ang munting liwanag na nagsisilbing gabay sa aming paglalakad.

“Naku! mukhang uulan pa yata,” bulong ni Francis.

“Huwag naman sana. Eh halos wala tayong makikitang bahay na masisilungan man lamang,” paliwanag ni Ricky.

Nakikiramdam lamang ako sa kanilang usapan. Tahimik kong pinagmamasdan ang buong paligid na waring niluma ng kabihasnan ng tao. Nakabibingi ang mga hampas ng hangin sa punong kahoy na waring inuubos ng mapanirang hangin ang mga munting dahon sa sanga nito. Maya-maya pa’y bigla akong kinabahan, na ang kabang iyon ay noon ko pa lamang naranasan sa buong buhay ko. Napahinto ako sa paglalakad.

“O, anong nangyari sa iyo Rey.?” tanong ni Ricky sa akin.

“May problema ba.?” dugtong ni Francis.

“Wala ito, kinabahan lang ako,” wika ko sa kanila.

“Mahilig ka kasing magkape tuwing gabi,” biro ni Fancis.

“Kaya’t sa susunod bawas-bawasan mo iyang pagkakape mo, ha..ha..ha.” pang-aasar ni Ricky.

Hindi ko na lamang pinansin ang kanilang biro. Para bang gulong-gulo ang isipan ko sa mga oras na iyon. Palabiro akong tao at kadalasa’y ako pa ang nangunguna sa aming barkada sa pakikipagkulitan. Pero kakaiba ang ikinikilos ko sa gabing iyon. Na ang dahilan ay hindi ko malaman kung saan hahanapin ang kasagutan. Kinapa ko ang aking dibdib at bumilis ang pintig nito.

“ O’ ano mga tol, tutuloy pa ba tayo?” tanong ni Ricky.

“Masungit pa ang panahon. Bukas na lang kaya, ano sa tingin mo Rey?” aniya ni Francis.

“Narito na rin lamang tayo, ituloy na natin,” sabi ko sa kanila.

Muli ay umusad ang aking mga paa. Napilitan namang sumunod ang dalawa kong barkada. Hindi na alintana ang panganib na masasalunga namin sa daan basta ang mahalaga’y matagpuan namin ang kinaroroonan ni Carlo. Hindi pa kami nakakalayo sa lugar kung saan kami huminto, may natanaw na kami sa hindi kalayuan.

“Sino kaya ang papalit sa atin?” sabi ni Francis.

“Pwede natin siyang pagtanungan patungkol sa Baryo ng San Roque.?” sabat ni Ricky.

Nakibit-balikat lamang ako habang papalapit sa taong iyon. Sa tulong ng

kaunting liwanag, naaninag ko ang kaniyang anyo. Isang malaking tao na may kataasan, may nakasugbit na itak sa kaliwa ng bahagi ng kaniyang baywang na nakasuot ng damit pambukid na punong-puno ng putik. May malapad siyang sombrero kaya’t hindi ko nakita ng husto ang hitsura ng kanyang mukha

“Ginoo, ginoo, maari po bang magtanong?” sigaw ni Francis nang siya’y lumagpas na ng bahagya na waring hindi kami nakita.

Huminto sa paglalakad ang taong iyon na ayaw man lamang ipakita ang kanyang mukha na nagsabi.

“Anong itatanong ninyo mga bata?” Ang malaking tinig ng misteryosong lalaki na nakatalikod sa amin habang nakikipag-usap.

“Malapit na po ba ang Baryo ng San Roque?” usisa ni Ricky.

“Kung ako sa inyo, huwag na kayong tumuloy doon. Mapanganib,”

Kinilabutan ako nang marinig ko ang mga pananalitang iyon na galing sa kanya. Maging ang dalawa kong barkada’y waring naduwag sa pagkakataong iyon. Ngunit sa kabila ng takot, ay hindi ko pinansin ang kanyang pananalita

“Huwag na ninyong pansinin ang taong iyon. Tinatakot lang kayo noon para hindi tayo makarating sa Baryo ng San Roque,” panghihimok ko sa kanila.

Bagama’t sa kalooban ko’y nakadama rin ako ng kaunting pagkatakot. Marahan kaming nagpatuloy sa paglalakad na sinasalunga ang kay lakas na ihip ng hangin habang ang pangamba sa aking puso ay hindi maialis. Para bang napipi kaming tatlo. At sa pagpapatuloy ng paglalakbay namin sa kagubatan…

“Tol, parang may sumusunod sa ating likuran,” nanginginig na tinig ni Ricky.

Dahan-dahan namang lumingon si Francis sa aming likuran at napasigaw.

“Mga tol, white lady ang sumusunod sa atin.”

“Huwag naman kayong magbiruan ng ganyan.” tugon ko sa kanila.

“Rey, hindi ako nagbibiro. Totoo na ito!” sambit ni Francis.

Ibig mang kumaripas ng takbo ang dalawa ay hindi na nila magawa dahil sa lubhang malubak ang daan at napakaputik ng lupa na nakikisalo pa sa dilim ng paligid.

“Huwag n’yo na lang pansinin. Hayaan ninyong sumunod siya,” ang nangangatal kong tinig na binabahiran rin ng takot.

Hindi ko pinapahalatang natatakot ako sa layuning makapagpatuloy na makarating sa kinaroroonan ni Carlo.

“Mga iho, gabi na’t naririto pa rin kayo sa daan, alam n’yo bang mapanganib ang lugar na ito?” tinig ng isang magbubukid na nakasakay sa isang kalabaw na may hila-hilang paragos.

“Saan ba kayo pupunta? At taga saan ba kayo?” tanong sa amin.

Parang nabunutan kami ng tinik sa lalamunan nang siya’y aming makita. Marahan kong nilingon ang aming likuran upang tingnan kung totoong ngang may white lady na sumusunod sa amin ngunit wala naman akong nakita. Hingal na hingal kami sa pagmamadaling huwag maabutan ng sinasabi nilang white lady.

“Taga Maynila po kami.” humihingal na sagot ni Ricky.

“At hinahanap po namin ang Baryo ng San Roque.” sabi naman ni Francis.

“Ano kamo, Baryo ng San Roque? Alam ninyo bang walang sinumang nagnanais na tumuntong sa baryong iyon,” paliwanag niya.

“Bakit naman po?” tanong ko sa kaniya.

“Bata pa ako nang marinig ko ang kuwento tungkol sa Baryo ng San Roque. Sinasabing may lihim na itinatago ang isang pamilya na nakatira doon. At sinasabing nilang may isang lamparang itim sa isang kubong doon na sa araw at gabi ay nakasindi parati. Sabi ng matatanda, kinakailangan daw na mapatay ang ilaw ng lampara, na ang dahilan ay hindi ko alam. Hanggang sa ngayon, nananatiling misteryo ang tungkol sa kubo na mahabang panahon nang kinatatakutan ng mga taong nakapaligid sa nasabing baryo. Pero kung gusto talaga ninyong pumaroon ay ipagpabukas na lang ninyo. Ihahatid ko muna kayo sa bayan.” paliwanang ng magbubukid.

“Oo nga Rey. Natatakot na ako rito,” bulong ni Francis sa akin.

“Tama. Ipagpabukas na lamang natin ating lakad,” tinig ni Ricky na sumakay na sa paragos.

“Rey, sasama na lang ako kay Ricky. Sorry tol,” malungkot na tinig ni Francis.

Hinablot ko ang flash light na hawak ni Francis.

“Bahala kayo, pero tutuloy ako. Kailangan kong makita si Carlo,” pagmamatigas ko sa kanila.

“Mag-ingat ka na lang iho,” sabi ng magbubukid

“Tol, mag-ingat ka nalang. Hindi ko na talaga kaya.” tinapik ako sa balikat ni Francis at tuluyang sumakay sa paragos patungong bayan.

Habang sila’y papalayo sa gitna ng kakahuyan nakaramdam ang ng pangamba hanggang sa hindi ko na sila matanaw. Isang buntong hininga ang iniwan ko at nagpatuloy sa paglalakad na sa bawa’t pag hakbang ng mga paa’y para bang may mga matang nakatitig sa aking paglalakad. Taimtim akong nagmamasid at nakikiramdam sa maaaring mangyari.

Tiningnan ko ang oras sa aking relo. Alas dose na pala ng gabi. Anim na oras na pala akong naghahanap ng daan patungo sa kinaroroonan ni Carlo.

Nabuo sa aking isipan ang mga tagpi-tagping mga pangyayari. Naalala ko pa ang sinabi ni Carlo nang huli kaming nagkausap. Pinagbabakasyon daw siya ng kanyang lola sa kanilang probinsiya. Niyaya pa niya kami na sumama noong araw ding iyon . Kay lang may project pa kaming tatapusin kaya’t hindi na kami nakasama.

Napansin ko na malungkot si Carlo habang sumasakay ng barko. Pero sabi namin sa kanya na susunod kami, tatapusin lang namin ang pinagagawa ng aming titser. Hanggang sa lumipas and dalawang buwan, tapos na ang bakasyon at magbubukas na muli ang klase ngunit hindi pa rin siya bumabalik. Minsa’y nakatanggap kami ng sulat na galing sa kanya na may malubha daw siyang karamdaman. Hindi naman niya nabanggit sa sulat kung anong sakit iyon. Kaya’t nagpasya na kami na usisain ang kanyang kalagayan sa baryo ng San Roque kung saan siya nagbakasyon. Hindi ko malaman ang hiwagang bumabalot sa baryong iyon. Akala ko, sa pelikula ko lang makikita ang mga tagpong ito at sa komiks ko lang mababasa. Pero isang hamon ang umukit sa aking diwa na tuklasin ang hiwagang iyon. Patuloy kong binagtas ang daan patungo sa baryo ng San Roque na bitbit ang napakaraming tanong. Ilang saglit pa’y nakakita na ako ng isang kubo sa gitna ng kagubatan.

“Isang kubo…” bigla kong naalala ang sabi ng magsasaka sa amin kanin.

“ Ang nag-iisang kubo sa kakahuyan. Wag na kayong tumuloy. Mapanganib… mapanganib… mapanganib.” Ang paulit-ulit na tinig sa aking isipan. At ang kutob na iyon ay muli ko na namang naramdaman.

Ang aking mga paa ay biglang bumigat sa paghakbang at isang tinig ang nagpaalala muli sa akin.

“Sumunod kayo Rey…sumunod kayo!” tinig ni Carlo habang papalayo ang sinasakyang barko.

“Susunod kami Carlo.” bigla kong winika sa aking sarili na para bang may isang kakaibang puwersa ang sumukob sa aking katawan. Bigla akong napasigaw.

“Susunod kami Carlo. Susunod kami!” ang malakas kong hiyaw ay umalingawngaw sa kakahuyan.

Marahan kong sinundan ang daan patungo sa kubong iyon na may pananabik. Tunay na kay tagal nang panahon na ito’y nilipasan. Isang interesanteng bagay na kay inam tuklasin na sa kabila ng kawalan ay may mga pangyayaring nagdaan. Marahan kong binuksan ang pintuan, at isang kamangha-manghang bagay ang aking nakita. Isang liwanag na sa gitna ng karimlan ay nagpupumilit na sumilang. Ang lampara.

Ang lampara na punong-puno ng hiwaga na nagbibigay ng pakunwaring liwanag ay nagbibigay ng pangitain. Isang babae na may manikang hawak at mga pirasong buhok. Pinulupot sa manika ang pirasong buhok at nagsalita ng kakaibang wika, biglang humiyaw, nanginig at sumigaw nang…

“Sumpain ka Armando, sa pagtataksil mo sa akin!”

“Ang dilim ng kubong ito ay dugo mo ang magpapailaw magpakailanman… hak…hak… hindi ako makahinga, ahhh…..!”

Blag!

At ang babae iyon ay natumba.

May isang lalaki ang tumagos sa aking katawan, may hinahanap at mapapansin sa kanyang mukha ang kabalisahan. Nakita niya ang lampara at ito’y sinindihan at ang lalaki ay biglang natumba at waring hinang-hina. May isang bata na nagsalita sa aking likuran.

“Itay…Itay…nariyan po ba kayo?”

“Umalis ka na rito,” wika ng lalaki.

“Itay bakit po?!” (pumasok sa loob at sumigaw)

“Itay, bakit ganyan ang hitsura mo?”

“Umalis ka na rito!” pabulyaw na sigaw ng lalaki.

Ang bata ay nagtatatakbo palabas. May dumating na namang isang lalaki.

“Itay!“ Wika nito. Kausap ang matandang lalaki na hirap na hirap sa may higaan.

“Anak ang lampara, patayin mo, hirap na hirap na ko,” wika nito.

Pinuntahan ng lalaki ang kinalalagyan ng lampara, hinipan at siya’y natumba. At muli ma’y isa pang lalaki ang sumigaw sa aking likuran.

Pamilyar sa akin ang boses, tumagos sa aking likuran, si Carlo. Si Carlo ang lalaking iyon.

“Itay, bakit… bakit kayo nagkaganyan?” kausap ang matandang lalaki na kanina’y malakas pa at maitim pa ang buhok.

“Anak, Carlo, ang lampara ay patayin mo. Hirap na hirap na ako,” pautal-utal na sabi nito.

Pinuntahan ni Carlo ang lampara at hinipan. Ang pangitain ko ay naputol ng isang tinig.

“Salamat kaibigan,” malumbay na tinig mula sa kawalan ang aking hinanap. Inikot ko ang aking paningin at sa isang sulok ng kubo’y doon nakita kong nakahandusay si Carlo.

“Carlo…Carlo…Carlo…!” aking naisigaw.

Agad kong tinungo ang kanyang kinalalagyan, inakay at pinahiga sa aking hita. Nakita ko ang kanyang kalunos-lunos na anyo. Naaagnas ang buo niyang katawan, mga sugat na sanhi ng pagkaalipin.

“Salamat kaibigan. Nasaan sina Ricky at Francis?” wika niya.

“Ha? Susunod sila,” ang aking naiusal.

“Rey, patayin mo ang lampara. Parang awa mo na, para matapos na ang paghihirap ko,” naghihingalong wika ni Carlo.

“Ang sumpa ay mawawala na dahil ang dugong dumadaloy sa aming lahi ang magpapailaw rito at ako ang huling lahi,” naghihinang bulong sa akin.

“Pakiusap patayin mo na ang lampara…”

Muli kong inilapag si Carlo at tinungo ko ang lamparang nais niyang ipapatay sa akin. Kakilakilabot na lampara, habang ako’y papalapit para bagang hinahadlangan ako sa paggawa niyaon.

“Tol, patayin mo na!” tinig ni Carlo.

Napalingon ako kay Carlo, nakita ko muli ang kanyang panlulumo. Iniiwas ko na lamang ang tingin sa aking kaibigan at pagharap ko’y agad kong hinipan ang lampara.

Namatay at biglang may tinig na sumigaw mula sa lampara at maya-maya’y nawala na lamang. Pinuntahan ko muli si Carlo, ngunit ang kapalit ng tinig na iyon ay ang kanyang buhay. Wala na si Carlo, nakita ko ang liwanag sa gitna ng kadilimang bumabalot sa kanyang pagkatao. Ako’y nabigla nang lumitaw sa aking harapan ang mga lahing pinatay ng lampara at si Carlo ang kahulihulihang lahi na nagdusa sa lamparang iyon.

“Marami pala silang naalipin. Ngayon alam ko na kung bakit kami pinapunta sa baryong ito at kung bakit kinatatakutan ang lugar na ito.”

Isang tapat na pagkakaibigan at isang pangako ang tumapos sa sumpa ng kahapon.

“Salamat, kaibigan.”

At dahan-dahang pumatak ang mga luha sa aking pisngi na kayakap ang isang kaibigan na minsa’y nagtiwala sa akin. Nilisan ko ang kubo na may karanasan, at alaalang dadalhin maging sa huling yugto ng aking buhay. Binuksan ko muli ang flashlight at handa na sa pag-alis, ngunit mahina na ang ilaw nito.

“Papaano na iyan ni hindi ko na makikita ang aking dadaanan”

At bigla kong naisip.

“Hanapin ko kaya ang lampara?”

Wakas

Alaala ng Kahapon (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:12:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Malalim na naman ang gabi. Lubhang napakadilim ng buong paligid. Kahit ang malamyang liwanag ng buwan ay hindi ko makita. Muli na namang gumitla sa aking isipan ang maamong mukha ni Mary Lane. Mula sa aking higaan, dinala ako ng aking mga paa sa likod ng piitan ng mga puso. Doon nagsimula ang lahat. Hindi ko malilimutan ang araw na iyon, na minsang narinig ko ang kaniyang pagtangis. Kung papaanong marahan na dumaloy ang mga munting luha sa kaniyang pisngi. Nadama ko ang kaniyang hinagpis sa mga oras na iyon. Doon ko natuklasan ang isang lihim na ikinubli ng panahon sa pagitan ko at ni Mary Lane. Hindi maitatanggi ng aking sarili na ang lihim na iyon ang gagambala sa aking pagkatao.

“Ano ka ba, Mary Lane? nagpapakamartir ka na naman ba diyan sa barumbado mong boyfriend? ” wika ni Loida, ang matalik na kaibigan ni Mary Lane.

“Kung ako sa’yo, iiwanan ko na iyang Roland na ‘yan! Look best friend, maganda ka, matalino at mayaman pa. Marami pang guys diyan na hindi barumbado at hindi nananakit ng mga babae. “ dugtong niya.

Nagsawalang kibo na lamang ako ng marinig ko ang kanilang usapan. Madali kong tinungo ang aming klase sa Rizal. Lihim kong pinakikiramdaman ang kanilang maigting na usapan. Ngunit wala akong narinig na tinig na lumabas man lamang sa bibig ng dalaga.

Makalipas ang halos isa’t kalahating oras, nagtapos na ang aming klase. Agad akong lumabas ng aming pintuan dahil may nakatakdang pagpupulong akong dadaluhan. Ngunit pinigil ako ng isang insedente. Nang tyempong lalabas ako ng gate ng aming eskuwelahan, di sinasadyang natabig ko si Roland habang siya’y umiinom ng soft drink.

“Tarantado ka no, hindi mo ba ako nakita? Oh, baka naman hindi mo ako nakikilala?” sindak sa akin ni Roland.

“Tol, pasensiya na. Hindi ko talaga sinasadya. “ang pagmamakaawa ko.

“Anong pase-pasensya? Dapat siguro sa iyo, ginugulpi para matauhan!.” panggagatong ng isa niyang kabarkada.

Hindi na ako nakapangatwiran, nang sumalpok sa aking mukha ang kamao ni Roland. Kasunod nito ang isa pang tadyak mula sa kaniyang kabarkada na nasa sa aking likuran. Nasubasob na lamang ako sa harapan ng kinatatakutang grupo sa aming eskuwelahan. Marahang dumaloy ang dugo mula sa aking ulo, Umigting ang kirot sa harapan ng aking mga ka-eskuwela.

“Tama na ‘yan, Roland!” sigaw ni Mary Lane.

Agad inawat ng kanyang kasintahan nang mabalitaan niya na may gulong nangyayari sa pintuan ng aming paaralan. Buti na lamang at may mga kasama siyang mga security guards at natigil ang pambubugbog sa akin. Iniwan nila akong waring gulay ang katawan sa kamay ng tatlong berdugong pinamumunuan ni Roland. Matatapang ang loob ng grupo dahil malakas ang impluwensiya ng kanilang pamilya sa gobyerno. Nagsawalang kibo na lamang ang aking mga ka-eskuwela na takot ding madamay sa gulong aking kinasangkutan.

Huli kong nasilayan si Mary Lane na kinakaladkad ng kaniyang kasintahan pasakay ng isang kotseng kulay puti na lumuluha hanggang sa nawalan ako ng malay-tao at di ko na namalayan kung ano pa ang mga sumunod na nangyari.

“Kumusta na ang lagay mo?” tanong sa akin ni Loida.

“Heto okey na. Nasaan nga pala ako?” ang naiusal ng aking labi.

“Nasa St. Peter Medical Center ka. Dito ka isinugod ng admin. Malala kasi ang lagay mo kanina. Walanghiya talaga iyang Roland na ‘yan! Wala nang ginawang matino!”

“Pabayaaan mo na ‘yon, Loida, may oras din ang mga iyon.”

“Oras? Kailan pa? Pati yung best friend ko nalalagay sa panganib! Ang dami-daming lalaki sa campus bakit kasi ayaw pa niyang palitan si Roland? At kung ako sa’yo Vince, ligawan mo na si Mary Lane para maiba naman,” ang pabirong kantiyaw sa akin.

Hindi na lamang ako umimik nang mga oras na iyon. Lagi na kasing may dumarating na pangamba sa puso ko. Muling tumahimik ang aking mundo nang umalis ang aking mga kaeskuwela sa aking silid. Maraming dumagsang mga pangitain na ayoko nang isipin pa ngunit pilit pa rin kumakawala sa aking isipan. Hindi ko maaaring dayain ang aking sarili, may lihim na pagtingin din ako kay Mary Lane. Ngunit pilit kong kinalimutan ang bagay na iyon na sa akin ay napaka labong mangyari. Mayaman si Mary Lane, nagmula siya sa edukadong pamilya na kinikilala ng mga tao. Hindi mo maaaring ihalo ang isang damo sa gitna ng mga nag-gagandahang bulaklak sa hardin ng ating lipunan. Lalo pang sumidhi ang sakit na aking naramdaman ng madama ko ang kirot ng mga sugat sa kamay ni Roland na isa pang bagay na nagpahina ng aking kalooban.

“Anong ilalaban ng isang marupok na bato sa diamante.” bulong ko sa sarili.

Ma-impluwensiya ang pamilya ni Roland, mayaman at malakas sa gobyerno. Takot ang patuloy na sumisiil sa aking pagkatao. Hindi na ako pina-idlip pa sa mga oras na iyon. Nagpasya akong buksan ang tabing sa aking silid upang makalanghap ng sariwang hangin mula sa gusali ng pagamutan. Lalong sumidhi ang mga alaalang pilit na nagbabalik mula sa kahapong dumanas ng mga pagsubok. Mag-isa kong hinarap ang iba’t-ibang uri ng unos sa aking buhay. Hindi ko man lamang naranasan ang pagmamahal ng isang magulang sa anak. Namatay ang aking ina ng sko’y ipinanganak. Kailangan pa bang

magbuwis ng isang buhay kapalit ng isang sanggol na iluluwal sa mundo? Na ang kasasapitan ay kalumbayan sa dalawang nilalang na magkaibang mundo ang patutunguhan. Hindi rin malaman kung sino ang aking ama. Kaya’t kung papaanong may luha sa aking mga mata nang ako’y ipanganak, nananatili ang luhang iyon hanggang sa ngayon. Gaya ng pagtikom ng liwanag ng araw sa dalampasigan tuwing dapit-hapon. Unti-unti ko nang nakikita ang pag-aagaw ng liwanag at ng dilim. Anong kay panglaw ng buhay sa piling ng nakabibinging katahimikan sa kalawakan. Na ang tanging natitirang pag-asa’y ang mumunting liwanag buhat sa mga bituin. Maningning ngunit mailap na liwanag ang nagsisilbing pananggalang sa karahasan ng kalungkutan ng gabi. Lubhang napakalayo ng pagitan ng pagbubukang liwayway sa isang tulad kong inapi ng tadhana.Ilang saglit pa’y may kumatok sa aking silid.

“Tok…!Tok…!Tok…!”

Nahawi ang aking imahinasyon ng marinig ko ang katok na iyon sa aking silid. Marahan kong tinungo ang pintuan at nagwika.

“Sino ‘yan?”

“Si Mary Lane,” tugon nito.

Dali-dali kong binuksan ang pinto at doo’y nakita ko ang napakaamong mukha ni Mary Lane.

“Tuloy ka muna..”

“Salamat, Vince.” ( naupo sa sofa)

“Pasensya ka na sa aking silid, hindi pa ako nakapag-aayos eh.”

“Okey lang ‘yon. Ako nga ang dapat humingi ng pasensya sa nangyari.”

“Wala ka namang kasalanan. Aksidente ang nangyari.”

“Kailan nga pala ang labas mo rito sa ospital?”

“Sabi ni dok puwede na akong lumabas bukas.”

“Tamang-tama ( napangiti si Mary Lane)“E’di maaari ka nang makapunta sa birthday party ko?”

Noon ko pa lamang nakitang ngumiti ng kay gandang ngiti si Mary Lane.

“Hoy! Tinatanong kita!”

“Ha? “ ( natulala ako sa kaniyang natatanging ganda)

“Bakit may dumi ba ako sa mukha?”

“Ah, wala! Ano nga pala ang tinatanong mo?”

“Ang sabi ko, kung makakadalo ka sa birthday party ko bukas?”

“Bukas? Baka may pasok ako sa store sa araw na iyon,” bahagyang nalungkot ang dalaga sa sinagot ko.

“Hindi na pala matutupad ang wish ko.”

“Kahit hindi naman ako makapunta, tiyak matutuloy naman ‘yung birthday party mo at isa pa nakakahiya sa isang tulad ko na makihalubilo sa isang engrandeng kasiyahan.”

“Eh bakit ka naman mahihiya, imbitado naman kita at take note hindi matutupad ‘yung wish ko na makasama ang mga taong espesyal sa akin.”

“Ako? Espesyal sa iyo?”

“Oo. Bakit nagulat ka? Tignan mo, mula first year college hanggang ngayon magkaklase tayo. Di ba’t very special ‘yon?”

“Sige, titingnan ko kung makadadalo ako.”

“Talaga? Aasahan ko ha?”

“Ring…..ring……ring…….”

“Tumatawag na si daddy, sinusundo na ako sa baba. Sige tutuloy na ako. Bye! Magpagaling ka ha.”

Ang tunog ng cellphone na iyon ang naghawi ng aming usapan. Noon pa lamang kami nag-usap ng ganun kaseryosong usapan. May nabuong kaunting liwanag sa gitna ng karimlang kinasasakdalan ko.

Umaga, nilisan ko ang St. Peter Medical Center. Maganda ang sikat ng araw. May ibig ipakahulugan ang bawat dampi ng sikat ng kaniyang liwanag. Pag-asa. Ngunit ang pag-asang iyon ay para ba sa isang katulad ko? Dali-dali kong tinungo ang silid ng aming dormitoryo upang magbihis.

“Tamang-tama makakahabol pa ako sa unang subject naming.”

Nagtutumulin ang aking mga paa patungo sa aking silid-aralan. Abala ang lahat ng mga mag-aaral sa nalalapit naming final examination.

“Hoy bakla! Kamusta ka na?” wika ni Roland.

“Magaling na pala yung ginulpi natin e.” pang-aasar ng kaniyang kabarkada.

“Pare, baka gusto uling magpagulpi?” suhay pa ng isang kabarkada.

Hindi ko na lamang pinansin ang kanilang pang aasar. Bagama’t patuloy nila akong sinusundan sa aking paglalakad. Nasa ikalawang palapag pa lamang ako ng aming eskuwelahan. Tiniis kong mapahiya sa harapan ng maraming tao. Maraming nagbulag-bulagan, maraming nagtawanan. Naramdaman ko ang kay tinding panglalait sa akin. Nadama ko na ako’y parang isang kandila na unti-unting nauupos sa kahihiyan. Wala na yatang natirang karangalan sa aking pagkatao sa mga oras na iyon. Sari-saring mga pamimintas at akusasyon.

“Anak ng pokpok…anak ng pokpok…”

Nayanig ang aking pagkatao ng marinig ko ang sigaw na iyon. Napahinto ako sa paglalakad. Di ko namalayan na unti-unting nalaglag ang aking mga luha. Marahan akong lumingon kay Roland. Natahimik ang lahat na waring huminto ang pag ikot ng mundo. Noon din bumulwak ang galit na aking naramdaman kay Roland. Marahan din akong naglakad palapit sa grupong iyon at humarap tulad sa isang maginoong lalaki. Di ko inisip kung ano ang maaaring mangyari pagkatapos ng nagbabadyang gulo, wala rin sa isip ko na sila’y maimpluwensiya sa lipunan. Dumating sa puntong kumawala ang isa kong kamao at tumama sa kaniyang mukha. Nagkagulo ng bahagya sa pagitan ko at ni Roland. Walang nakialam sa laban namin. Nagpambuno ang aming mga kamao ngunit nakalamang ako. Isang malakas na suntok sa mukha ang kaniyang inabot sanhi upang siya’y masubasob sa harap ko. Namangha ang lahat ng nakasaksi, Wala sa kanilang hinagap na may maglalakas ng loob na babangga sa makapangyarihang si Roland. Mula sa karamihan ng mga estudyante nasilayan ko sina Loida at Mary Lane. Nagbulag-bulagan na lamang ako sa kanilang dalawa. Makikita sa mga labi ni Loida ang kasiyahan sa kaniyang nakita ngunit luha naman sa mga mata ni Mary Lane na ang dahilan ay hindi ko alam kung saan kukunin ang nakalaang kasagutan.

Iniwan kong nakahilata si Roland at dali-daling kong dinampot ang aking mga gamit at lumayo sa pinangyarihan. Hindi ko alam kung saan ako pupunta sa mga oras na iyon. Gulong-gulo ang aking isipan bagama’t sari-saring tinig na kay tamis ang aking mga narinig.

“Sa wakas may nakapag pataob na kay Roland.”

“Nakahanap na siya ng katapat.”

Nagpasya akong hindi na lamang tumuloy sa aking klase. Patakbo akong lumabas ng aming paaralan, di alam kung saan susuling. Sa isang parke ako tumuloy, malayo sa pinangyarihan ng insidente. Balisa ang bawat minuto na dumaraan sa aking buhay. At tiyak pinaghahahanap na ako ng mga pulis sa eskuwelahan. Doon ako nagpalipas ng maghapon. Muli na namang humitik ang pangamba na dagling sumasalakay sa aking puso. Pinagmasdan ko ng marahan ang paglubog ni haring araw sa kawalan.

“Siya ba’y napagod na sa kanyang paglalakbay sa kalawakan at dagling iiwan ang mga nilalang na sa kanya lamang kumukuha ng pag-asa? O siya ba’y nahiya sa aking katapangan na sa kalauna’y binugsuan ng karuwagan sa buhay? Bakit ako mahihiya sa lahing aking pinagmulan? “

Dumating na ang hinihintay kong kahintakutan sa buhay. Mabilis naglaho ang mga sinag ng pag-asa ni haring araw. Kaya’t heto ngayon, naghihintay ng di ko nalalaman na kapanganiban sa buhay.

Ilang minuto nalang at araw na ng bukas, tiyak hindi ako makakadalo sa birthday party ni Mary Lane. Takot akong lumantad sa kanila ni Roland, sinong kakampi sa akin kung pag-uusap ay katarungan? Ang hustisya ng lipunang ito ay pabor lamang sa mga mayayaman. Ang nakapiring na katarungan para sa lahat ay kayang buksan ng salapi ng mga maimpluwensiyang tao. Naglakad ako ng bahagya ng di sinasadyang nakakita ako ng payphone. Oo, tanging telepono lamang ang mamamagitan sa aming dalawa.

“Ring…ring…ring…”

“Hello? Sino ‘to?” ang tinig ni Loida sa kabilang linya.

“He-hello? Si Vince to.”

“O nasaan ka? Nag-aalala na kami sa iyo.”

Dito lang ako sa tabi-tabi, si Mary Lane, kumusta siya.”

“Uuuuuy! Concerned ka sa best friend ko no? Siguro ikaw ang dahilan ng kanilang pagbe-break?”

“Ows? Nagbreak na sila?”

“‘Ba’t parang gulat na gulat ka? Oo, three days na. Natutuwa nga ako na hiniwalayan na niya ang lalaking iyon at isa pa Vince, huwag ka munang uuwi sa dorm. Mainit ka dito kay Roland. Pero don’t worry tutulungan ka ng admin para maayos ang kaso mo.”

“Loida, puntahan mo ako dito sa park. May ibibigay akong regalo para kay Mary Lane sa kaniyang kaarawan.”

“O sige. Huwag kang aalis diyan. Pupuntahan kita.”

Isang oras akong naghintay kay Loida sa pag-asang iyon lang ang daan upang maiparating ko kay Mary Lane ang aking regalo na isang sulat.

“Vince!”

“Tinig iyon ni Loida.”

Agad akong napatayo mula sa aking kainauupuan at laking gulat ko na nang ako’y lumingon.

“Mary Lane!? anong ginagawa mo rito?”

“Dinaanan ako ni Loida sa bahay. Nag-aalala kami sa iyo e, nariririto ka lang pala.”

“Kaarawan mo na bukas. Pasensya ka na at hindi ako makakapunta, sulat nalang ang regalo ko para sa iyo.”

“Isang sulat? Pwede ko na bang basahin?”

“Huwag muna. Pagdating mo nalang sa bahay.”

“Oooops! Mukhang nilalanggam ako. Maiwan ko muna kayo,” wika ni Loida sabay ang pagsiko sa akin.

Natawa ng bahagya si Mary Lane sa naging reaksyon ko.

“O!ba’t natawa ka?”

“Wala lang.”

“Doon tayo sa upuan.” naglakad kami patungo sa upuan kung saan may fountain sa harapan nito.

“Mahirap talaga ang buhay dito sa mundo.” wika sa kaniya.

“Bakit mo naman nasabi iyan?”

“May gusto kang gawin ngunit laging may humahadlang, may gumagambala. Mary Lane, tanong ko sa iyo, ang salapi ba ang nagpapatakbo sa isang tao?”

“Hindi sa lahat ng bagay. May mga pagkakataon, hindi mo kailangan ng pera dahil wala itong magagawa.”

“Sa anong pagkakataon hindi mo kailangan ng pera?”

“Itanong mo sa puso mo.”

Nagulat ako sa kanyang sagot sa akin. Tila baga nanaig ang katiting na liwanag ng mga bituin sa gitna ng napakadilim na paligid.

“Alam mo Mary Lane, minsan lihim na akong umibig sa isang bulaklak ngunit hinahadlangan ako ng mga dawag sa buhay.”

“Ang bulaklak marunong din umibig. Bakit ka magpapahadlang sa talahib kung ang iyong pag-ibig sa bulaklak ay tunay at totoo?”

Marahan kong hinawakan ang kaniyang mga kamay at tinititigan ang kanyang kay gandang mga mata. At minsan pa’y nanalakay ang magitlang alalahanin sa puso. Agad akong napatayo at nabitiwan ko ang kanyang mga kamay. Iniwas ko ang aking mga mata sa kanyang maamong mukha at iginala ang tingin sa malayo.

“May problema ba, Vince?”

Muli ko siyang hinarap at sinabi.

“Mahal kita Mary Lane. Pero…’

“Pero ano, Vince? Sabihin mo…”

“Hindi pa yata panahon.”

“Matagal ko nang kinalimutan ang pag-ibig ni Roland at kailan man di ko siya inibig,” umiiyak niyang nasabi.

“Ikaw ang mahal ko, Vince! Napilitan nalang ako na makipag relasyon sa kaniya dahil sa ipinagkasundo kami ng aming mga magulang. At ngayon hiniling ko sa aking mga magulang na magkaroon ako ng sariling puso, ng sariling pag-ibig na hindi maaaring diktahan ninuman kundi ako lamang. Ikaw ang mahal ko, Vince!”

Dagli kong pinahid ang mga luhang dumaloy sa kanyang pisngi.

“Alam mo bang sa loob ng limang taon hindi kita pinalitan sa puso ko.

Ikaw lamang ang babaing inibig ko. Maligayang Kaarawan.”

“Salamat Vince. Ikaw at ang iyong pag-ibig ang hiniling ko sa aking mga magulang sa aking kaarawan.”

Sa ikalawang pagkakataon, muli kong nahagkan at nayakap ang dati kong kasintahan.

“Vince! Dali naririyan si Roland!” wika ni Loida.

“Oooops! Saan kayo pupunta…tatlong hudas?” wika ni Roland.

“Huwag mo nang idamay ang dalawa. Tayo lang naman ang may atraso sa isa’t isa,” tugon ko sa kaniya.

Mabilis na kumubli ang dalawa sa mayayabong na halaman sa parke.

“Kung lalaki ka humarap ka sa isang maginoong laban. wika ko sa kaniya.

“Ha…ha…ha…! Tama ka, maginoong laban! Kaya nga hindi ko isinama ang barkada. Ako lang at itong alaga kong baril.”

“Pero pagbibigyan kita. Kamao sa kamao.”

Nakita kong itinapon niya ang hawak niyang baril.

“Ngunit tuso sa lahat ng bagay si Roland kaya’t dobleng pag iingat ang dapat na gawin,” bulong ko sa sarili.

Nagsimula siyang umatake at muli sa ikatlong pagkakataon nagtagpo ang aming landas. Halos sampung minuto kami nagpambuno bago ko nailampaso ang kaniyang katawan sa lugar na iyon. Mahina na ang aking katawan at duguan na rin ang aking mukha. Hindi ko na magawang lumaban o tumayo man lamang. Gaya ng inaasahan marahang bumunot ng balisong sa kaniyang baywang si Roland at aktong sasaksakin ako. Sa pag-iwas ko’y nahagip ang aking tagiliran, bumulwak ang dugo sa aking katawan. At sa ikalawang pag akto niya sa akin, may naring akong putok ng baril. Bumagsak sa aking tabi si Roland na agad na pinawian ng buhay. Oo, si Mary Lane ang nagpaputok ng baril. Natulala siya sa nangyari. Mabilis ko silang tinungo sa kanilang kinalalagyan.

“Mary Lane…! Mary Lane…!” habang niyuyugyog ko ang balikat upang magka malay tao ito.

Narinig ko rin ang malakas na iyak ni Lioda na tinatawag ang pangalan ng kaniyang kaibigan. Ilang saglit pa’y dumating na ang mga pulis. Maging ang mga kaanak ni Roland ay narorooon na nagngingitngit ang galit sa akin.

“Sino ang pumatay kay Roland Enriquez?” tanong ng isang pulis.

“Ako po.” sabay ang pagtungo sa lupa na hawak ang kamay ni Mary Lane.

Hindi nakapagsalita si Mary Lane at nanatiling tulala. Gayun din si Loida na natroma sa nasaksihan. Agad akong kinaladkad ng mga pulis. Minsan pa’y nalasap ko ang kanilang mga suntok sa sikmura at mukha, ang mahapding pagdaloy ng dugo mula sa aking ulo nang ihataw sa akin ang kay tigas na batuta. Naging manhid ang aking katawan sa sari-saring masasakit na mga pananalita mula sa mga taong nakapaligid sa akin. Tanging ang mga munting luha at dugo lamang ang umigting sa aking pagkatao. Ang napakadilim na liwanag ang naging hudyat ng aking kawalang malay nang dumaiti sa aking batok ang baril ni hepe. Inihanda ko na ang aking sarili sa anumang mangyayari.

Kinabukasan kaarawan ni Mary Lane. Hindi kayang balutin ng naglalakasang tugtugin ang kalungkutang nadarama ng dalaga. Maraming panauhin ang dumalo sa kanyang kaarawan. Ngunit sa isang sulok ng mala-palasyong bahay naroroon si Loida sa silid ng kaibigan. Nadama ko ang pagdaloy ng mga luha niya habang binabasa ang natatangi kong sulat para sa isang iniibig.

Lumipas ang halos dalawang taon sa pambansang piitan ng mga bilanggo.

“Kosa ang lalim naman ng iniisip mo.’

“May naaalala lang ako.”

“Vince de Guzman, may dalaw ka,“ wika ng isang pulis.

Nagtaka ako sa aking narinig. Isang linggo matapos ang isang insidente nabalitaan kong nangibang bansa ang pamilya ni Mary Lane kasama si Loida. Kaya’t wala akong balita sa kanila. Marahan akong lumabas ng selda na naka-posas hanggang sa marating ko ang bulwagan ng dalawan. Tinanggalan ako ng posas ng mga pulis. Nakita ko ang iba kong mga kasosa na bawat isa’y may kani-kanyang dalaw. Iginala ko muli ang aking mga mata na nasasabik makita kung sino ang kauna-unahang dumalaw sa akin sa loob ng piitan pagkatapos ng dalawang taon.

Hindi ko maaninag kahit anino man lamang ni Loida o ni Mary Lane kaya’t nagpasya na lamang akong bumalik sa selda. Ngunit may narinig akong tinig.

“Vince de Guzman.”

Lumingon ako’t nakita ko ang isang lalaking naka-amerikana. Isang mayaman at magandang lalaki, maayos ang tindig at marahang lumapit sa akin.

“Sino ka?” tanong ko sa kaniya.

”Pinabibigay ni Mary Lane,” sabay alis ng kanyang salamin sa mata.

Nakita ko na kanyang inabot ang sulat na iniregalo ko kay Mary Lane noong kanyang kaarawan dalawang taon na ang nakakalipas. Bigla kong naalala, bukas magdiriwang na naman siya ng kanyang kaarawan.

“Huwag mo na kaming gambalain pa!”

Huling tinig na narinig ko mula sa lalaking yaon. Kay tagal kong tinititigan ang sulat. Kasabay ang pagpatak ng luha sa aking mga mata at ang makahulugang buntong hininga na may kirot sa puso.

Wakas

Ang Huling Pagkikita (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:11:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Sa lumang parke nagsimula ang lahat, hindi gaanong matao ang parke sa dahilang niluma na nag kaisipan ng tao ang lugar na ito. Dito ako madalas magpalipas ng oras, pakiramdam ko kasi malaya akong nakakapag-isip ng mga bagay na may kinalaman sa aking buhay. Payapang umihip ang sariwang hangin tuwing dapit-hapon na sapat na upang malimutan ko sandali ang problemang dumarating sa buhay. Unti-unti namang humuhulagpos ang lamig sa tuwing sasapit ang takip silim. At ang lagi kong pinakahihintay ay masilayan muli ang kay gandang repleksiyon ng buwan na mababanaag sa munting lawa sa parke. Halos dito umiikot ang aking mundo sa sandaling ako'y nag-iisa.

"Narito ka na pala, sorry nalate ako sa usapan natin, marami kasing trabaho sa opisina " wika ni Erika.

"Okey lang iyon, ang importante narito ka...ang akala ko nga hindi mo na ako sisiputin sa usapan natin, kumusta ka na.?"

“Kahit papaano maayos naman.” (sabay ang malalim na buntong hininga.)

"Maupo ka muna, dito sa harap ko. Gusto ko kasing makita muli ang maamo mong mukha."

Marahan siyang naupo sa harapan ko na ang tanging pagitan ay ang dalawang pirasong rosas na binili ko kanina sa daan. Hindi pa rin siya nagbabago, mahinhin pa rin siyang kumilos, pihikan sa damit ngunit sa pagkakataong iyon suot niya ang blouse at paldang iniregalo ko sa kanya noong unang taon namin. Dati rati'y gusto kong lagi ko siyang katabi at hawakan ang malambot niyang mga kamay.

"Dalawang pulang rosas...diba't gustong gusto mo ang mga bulaklak na iyan."

"Tama ka, hindi ka pa rin nagbabago, Diego."

"Ikaw lang naman ang nagbago."

Agad napayuko sa kanyang kinauupan si Erika.Hinalukipkip ang dala niyang bag na waring may mahalagang bagay na hinahanap.

"May problema ba, Erika.?"

"Wala, hinahanap ko lang ang cellphone ko baka kasi may tumatawag na."

"Sino.?"

Nagkibit-balikat na lamang siya nang usisain ko ang kanyang sinabi. Pinakikiramdaman ko ang kanyang mga ikinikilos. Masyadong mailap ang kanyang maririkit na mga mata. Waring balisa ang kanyang isipan at pilit niyang hindi ipakita sa akin. Ngunit hindi niya maitatago ang isang katotohanan, kakaiba ang kanyang mga galaw sa mga sandaling iyon. Hindi tulad ng dati, malambing siya kung magsalita at kadalasa'y sumasandal siya sa aking balikat habang nilalaro ang kanyang mahabang buhok.

"Kumain ka muna nitong dala kong tsokolate, alam kong paborito mong kainin iyan."

"Salamat."

Marahan niyang dinampot sa mesa ang dala kong tsokolate at dahan-dahan niyang binuksan. Sinaluhan ko siya sa pagkain na ang tangi naming kapiling ay ang malamyang liwanag ng buwan. Madalas naming pagmasdan ang repleksyon ng buwan. Sa tuwing lumilipas ang mga araw, iba’t ibang anyo ang ipinapakita ng repleksyon ng buwan. Minsan napakagandang pagmasdan ng perpektong hugis nito, minsan naman ay medya luna ang kanyang anyo. Doon ko natanto, tulad ng tao sa pagdaan ng mga araw may mga pagbabago na sa ayaw mo’t sa gusto mananatili ang nais ng tadhana ngunit nasa tao ang desisyon kung anong mga pagbabago ang nais niya.

“Paano mo mahahawakan ang repleksyon ng buwan.? ”tanong ko kay Erika.

“Noong una mo akong dalhin dito, dalawang taon na ang nakakalipas, uyan din ang una mong sinabi sa akin, tulad ng lagi kong sagot saiyo hindi ko po alam.” ang pabiro niyang sagot sa akin.

Bahagya akong napangiti sa kanyang sinabi. Hindi pa rin talaga siya nagbabago sa kanyang pagbibiro. Nasulyapan ko rin ang kaunting ngiti sa kanyang labi habang kumakain. Natigilan ako ng bahagya sa pagtitig sa kanyang kay gandang mukha ng mapansin kong sa pinaka dulo ng kanyang mga mata’y nahulog ang isang munting luha na kumikinang patungo sa kanyang pisngi.Nagbulag bulugan na lamang ako na waring hindi ko nakita ang kanyang pagluha at sa halip ipinagpatuloy ko ang pagkain. Bahagya naman niyang ikinubli ang kanyang mga mata at kaagad na pinahid ng panyo ang luha ng kahapon.

“Bakit muli mo ba akong niyaya sa lugar na ito.?” tanong niya sa akin matapos na pahirin ang mga luha.

“Gusto lang kitang makita muli at ipaalaala saiyo ang mga magagandang nangyari sa atin sa lugar na ito.”

“Matapos mong ipaalaala sa akin ang minsang pangarap natin at pagkatapos (buntong hininga) ang mga sugat naman ba ang babalikan natin.?” bahagyang tumaas ang kanyang tinig.

“Mukhang bumagal yata ang pagkain mo, sabagay noong nakilala kita mabagal ka talagang kumain. Pero iba ang ikinikilos mo ngayon, siguro pinahahaba mo ang oras para magpakatatag sa mga tanong ko.”

Hindi ko hinayaang lumabas sa aking labi ang ibig kong isagot sa kanya, sa halip ay inilihis ko ng bahagya ang usapan. Lagi kong isinasaalang-alang na ang babaing kaharap ko ngayon ay minsang naging bahagi ng aking buhay. Ayokong masaktan siya sa isasagot ko. May tamang panahon sa kanyang tanong at iyon ang hinihintay kong dumating. Bahagya akong napatayo, inikot ko ang aking mga mata sa buong paligid ng parke. Isang malalim na buntong hininga ang iniwan ko sa aking pagmamasid. Napatingala din ako sa langit at doon ko nakita ang medya lunang anyo ng buwan na waring nakangiti sa akin. Ginantihan ko rin ng ngiti ang buwan na akala mo’y nakikipag-usap sa akin. Napalitan ng tuwa ang galit sa aking puso na naramdaman ko kanina. Halos limang minuto kong kinausap sa isip ang buwan sa sandaling iyon. At ipihit ko ang aking mga mata kay Erika at naupo muli sa harap niya.

“Hindi mo ba napansin na nakangiti ang buwan saiyo.?” wika ko sa kaniya.

Napatingala si Erika at pinagmasdan ang kay rikit na anyo ng buwan.

“Oo alam ko, pero masyadong siyang mataas para sa akin. Hindi ko siya kayang abutin, tulad mo masyado kang mataas.”

Nayanig ang aking buong pagkatao nang marinig ko mula sa kanyang labi ang pananalitang iyon. Imbis na galit ang iganti ko sa kanya pinilit kong ngumiti na lamang. Nagtaka siya sa naging reaksyon ko. Alam kong gusto na niyang buksan ang usapin tungkol sa aming dalawa. Alam kong alam niya kung bakit ko siya inimbitahan sa parke at iyon ang nais niyang paglaanan namin ng panahon na mapag-usapan. Napansin kong tapos na niyang kainin ang dala kong tsokolate samantala ang sa akin ay ni hindi pa nangangalahati.

“Tapos ka na palang kumain. Heto may dala pa ako, iyong paborito mong “Tortillos “, diba iyan ang gusto mong kasama pag nag-iisa ka.”

“Hindi naman ako nag-iisa.”

“Kaya pala, tanggapin mo na para may mahaba habang oras ka pa para magpakatatag.’

Hindi naman niya ako binigo, pinaunlakan niya ang ibinigay kong pagkain. Sumagi sa isip ko ang nakaraan. Naririnig ko ang halakhak ni Erika sa tuwing nagbibiruan kami. Ang kanyang paglalambing sa akin habang nilalaro ang kanyang mahabang buhok. Ngunit naglaho ang lahat ng matatamis na alaala kasabay ng dahong unti-unting napipigtal sa kanyang tangkay at tinatangay ng mababagsik na hangin na mula sa kung saan. Tulad ng dahong napigtal ni hindi niya alam kung saan siya mapapadpad. Ganoon din ang nagyari sa aming relasyon na waring hindi ko alam kung paano nagsimula ang sigwa sa pagitan namin at kung paano ko wawakasan ng maayos ang mapait na kahapon. Nahimasmasan ako ng marinig ko ang kanyang tinig.

“Diego, ikaw gusto mong kumain.? habang inaabutan ako.

“Para saiyo talaga iyan. Ano, handa ka na ba.?”

“Kanina ko pa po inihanda ang sarili ko.” malumanay niyang sagot.

“Kumusta ka na.?” ang ikalawang pangangamusta ko sa kanya.

“Kanina mo pa ako tinatanong nang ganyan, ang sabi ko kahit papano maayos naman.”

“Bakit parang hindi ka masaya sa buhay mo ngayon.?”

“Dahil may gusto akong kalimutan.?”

“At hindi mo kayang malimutan mag-isa.?”

“Bakit ayaw mo akong diretsyahin Diego.?” lalong tumaas ang kaniyang tinig kaysa noong una.

“Dahil ayaw kitang masaktan, kumusta si Alfred.?” ang isinunod kong tanong.

Nagsawalang kibo si Erika sa itinanong ko sa kanya. Matatandaang nagtungo ako sa Amerika upang maghanap-buhay may dalawang taon na ang nakalilipas. Isinama ako ng aking tiyuhin upang magtrabaho sa isang kumpanya kung saan kasosyo ng isang amerikano ang tiyo ko. May isang taong kontrata akong pinirmahan sa kumpanya. Isang araw bago ako umalis patungong Amerika, nakapag-usap pa kami ng sarilihan ni Erika sa parke. May binitiwan akong salita sa kanya. Pagkatapos ng kontrata ko babalikan ko siya at magpapakasal na kami. Sumang-ayon naman siya at handa siyang maghintay sa akin.

‘Balita ko, ikakasal na kayo bukas ni Alfred, hindi n’yo man lang ako inimbitahan.”

Napaiyak si Erika sa sinabi ko. Noon ko palang nakita siya na umiyak ng ganun. Nalungkot ako sa kanyang reaksyon sa dahilang ayaw kong makita siya na umiiyak. Kung may isang bagay na kahit sa panaginip ay ayaw kong makita, iyon ay si Erika na umiiyak.

“Hinintay kita Diego, hinanap sa halos dalawang taon, ikaw ang laman ng puso ko. Ikaw ang hindi tumupad sa pangako.” pautal na wika ni Erika.

“Kaya pala, ikakasal ka na bukas. May lakas ng loob ka pang sabihin iyan sa harap ko.” habang niluluray ang mga rosas sa mesa.

Pilit na bumabalik ang bangungot sa aking buhay. Sa susunod na lingo tapos na ang aking kontrata. Tamang tama sa pagpasok ng susunod na buwan kaarawan ni Erika. Binalak kong sorpresahin siya sa aking pagbabalik at maituloy ang aming nakatakdang pagpapakasal ngunit isang trahedya ang gumimbal sa akin at ni sa guni-guni ay di ko man lamang naisip na mangyayari sa akin. Nasunog ang pinapasukan naming kumpanya, dahil sa aksidenteng iyon nagdemanda ang kasosyo ng tiyo ko na sinadya daw naming sunugin ang gusali ng aming kumpanya. Dahil sa insedente, isa ako sa mga napagbintangan na sangkot sa nasabing trahedya. Nakulong kaming mag tiyuhin at halos anim na buwan kaming nasa piitan. At sa masusing imbestigasyon napawalang sala rin kami. Pinilit naming lumaban sa kaso at patunayang wala kaming kasalanan.

Naibalik kay tiyo Miguel ang kumpanya at sa kanyang pagsusumikap muling naibalik sa dati ang takbo ng mga transaksyon hanggang sa tuluyang umunlad. Sa halos dalawang taon wala akong balita kay Erika. Kahit sulat wala akong natatanggap buhat sa kaniya kaya’t nagpumilit akong makauwi sa Pilipinas.

Oct.22, 1981
Sayo Erika,

Ipagpatawad mo sana, hindi tayo bagay sa isa’t isa. Iba na ang antas ng aking kalagayan.
Ikakasal na ako sa susunod na buwan.
Paalam ,
Diego

“Iyan ang sulat mo sa akin, may tatlong taon na ang nakalilipas. Masisisi mo ba ako sa naging desisyon ko at si Alfred ang umalalay sa akin habang wala ka sa tabi ko.” lumuluhang sambit ni Erika.

Agad kong pinunit ang telegramang iyon matapos kong basahin. Naglakad ako ng bahagya habang nag-iisip ng sasabihin upang pahupain sa pag-iyak si Erika.

“Huwag mong abutin ang buwan dahil nasa itaas siya, talagang hindi mo nga siya maaabot. Kaya nga may repleksyon ng buwan, kaya kahit nasa ibaba ka kaya mo siyang mahawakan. At lagi mo akong tingnan sa ibaba at naroroon lang ako at kailan man hindi ako nagmataas gaya ng iniisip mo.” marahan kong pinahid ang luha sa kanyang mga mata.

“Patawad ....Erika....”

Nakita ko ang bahagyang ngiti sa kaniyang labi na nilalabanan ang luhang pumapatak sa kaniyang mga mata habang siya’y tumatayo. Ayaw ko mang iwan si Erika sa parke pero hindi ko maaaring dayain ang isang katotohanan. Ilang saglit pa ang lumipas nagliwanag sa aking isipan ang mga pangyayari na maghihiwalay sa aming tipanan. Naunawaan ko si Erika pero huli na ang lahat. Marami pa akong gustong sabihin sa kanya ngunit kailangan niyang magpaalam.

Gusto ko pang sabihin sa kaniya kung papanong nagtiis ako ng kalumbayan, napagod sa pagnanais na maibigay sa kanya ang nararapat na pagmamahal. Maipaliwanag sa kanya na hindi ako ang gumawa ng sulat na iyon na sanhi upang mawalan siya ng tiwala sa akin. Ngunit ang lahat ng ito’y mananatili na lamang na lihim sa aking pagkatao.Mananatili na lamang sa aking puso’t isipan ang mga bagay na labis na nagpalumbay sa amin ni Erika.

“Salamat na lang Erika, alas dies na pala ng gabi. Maaga ka pang gigising bukas, Paalam Erika.”

“Paalam di saiyo Diego, Salamat sa lahat.”

Sabay kaming tumalikod sa isa’t isa na may kani-kaniyang hamon na haharapin sa araw ng bukas. Ngunit isang bagay ang aking natutuhan. Habang ako’y papalayo sa lumang parke naunawaan kong kailangan mong maging isang repleksyon upang mahawakan mo rin ang repleksyon ng buwan. Nais kong sabihin ang sagot kay Erika na kay tagal naming hinintay. Tinangka kong balikan siya at sabihin ang hinihintay niyang kasagutan ngunit kahit saan ko igala ang aking nangungulilang mga mata’y hindi ko na siya makita.

“Sayang , pero malalaman niya rin ang sagot sa tamang panahon, Paalam Erika.” Sabay ang pagtulo ng luha na may kasamang sakit ng kalooban.

Kinabukasan, maaga akong gumising upang ihanda ang mga aking mga bagahe pabalik ng Amerika at tuluyang kalimutan ang isang bangungot ng kahapon. Marahang naglakad ang matamlay kong mga paa palayo sa aking tinutuluyang bahay upang humanap ng taxi patungong airport. Sa aking paglalakad, napansin ko sa di kalayuan ang isang makapal ng bilang ng mga taong nagdiriwang ng isang kasayahan. Nakasuot ng kulay puting mga damit ang marami sa kanila at natanaw ko ang isang magandang dilag na nasa gitna ng kasiyahan. Napalingon ang magandang dilag sa aking kinaroroonan, biglang nabahiran ng lungkot ng makita niya ako mula sa di kalayuan. Ngunit agad siyang inaliw ng isang makisig na lalaki nang lapitan siya upang yayaing sumakay sa kulay puting kotse na may bulaklak sa harapan. At nahawi ang aking ulirat ng may humintong taxi sa aking harapan.

“Sir, sa airport po ba ang lakad ninyo?” wika ng taxi drayber.

“Hindi, sundan mo muna ang puting kotse na iyon.”

Wakas

Ang Hiwaga ng Tamaredo (Maikling Kuwento)

2007-07-06T01:04:00.000-07:00

ni: Rey Tamayo, Jr.

Sa pagsisimula ng sibilasyon ng mga tao bago sumibol ang modernisasyon ng ating panahon. Isang karima-rimarim na alalala na nag-iwan ng mga bakas ng kahapon sa lupain ng Retamia, isang lugar na hanggang sa ngayon ay hindi matanto kung papaano nagmula at kung papaanong naglaho. Ang isang natatanging kabihasnan na minsa’y lumitaw sa kasaysayan ng ating daigdig.

Maaaninag ang naglalakihang bato na nilulumot na ng panahon at kahit saan ilibot ang mga mata’y laging may sumusunod na kapanganiban. Mga ligaw na halaman ay hindi mo mapilit na umusbong man lamang sa ulilang lupain ng Retamia. Ang kalunos-lunos na anyo ng punong kahoy na nakahandusay sa mga lansangan. Itinakwil din ng mga damo ang kasumpa-sumpang lupain na iyon.

Lagi na lamang makulimlim ang buong paligid. Para bang ipinagkait ang kaunting liwanag sa bayang isinumpa ng kawalang pag-asa. Ni hindi mo malaman ang gabi sa umaga. Mga lubak na buhanginan ang iyong masisilayan sa tuwing may daraan sa gitna ng lupaing naliligiran ng kalansay ng tao na nagkalat. Masangsang na amoy ang lagi nang umaalingasaw sa daan na kapiling ang kasindak-sindak na anyo ng mga taong pinatay sa isang kakila-kilabot na halimaw. Gulagulanit na bituka at di kawasang luray na katawan. Mabaho ang buong paligid, kahintakutan ang nadarama sa paglalakbay ng ulilang mga mata.

“Huhuhu…”

Tinig ng isang umiiyak. Dali-dali niyang hinanap ang kinaroroonan ng tinig na iyon. Mabilis na umusad ang mahihinang mga paa ni Sallum, ang matandang ermitanyo na mula sa yungib ng Gilgal.

Halos nanginginig ang ermitanyo sa kanyang paglalakad dahil sa katandaan at sa klimang nararanasan sa misteryosong lupain ng Retamia.

“Ginoo, ginoo.” sigaw ng matanda sa ilang, na sa ilang saglit pa’y natunton ng matanda ang kinaroroonan ng isang binatang sugatan na nakahandusay sa isang patay na puno ng Balite.

“Anong nangyari Zimri?”

“Hindi ko sila nailigtas, Sallum”umiiiyak na wika ng binata.

“Sabihin mo sa akin ang buong pangyayari.”ang sabi ng ermitanyo.

Isang natatanging alaala na lamang ang aking babalikan. Walang kasing saya ang aking pamilya na kapiling ang aming mga kanayon sa lupain na aking sinilangan.

Retamia…Retamia ang aking minamahal na bayan. Sariwa pa sa aking isipan kung paanong masayang nangingisda ang aking amang iniibig, si Joezer. Ang masipag kong ina na si Odavia madalas magtanim ng mga gulay at prutas sa aming bakuran, na katu-katulong ang nakababata kong kapatid na babae na si Ela.

Ang pangangahoy namin nina Jeroham at Heber, ang aking mga kababata at mga kaibigan na hanggang sa huling hininga ng aming pakikipagsapalaran ay pinatunayan nila ang pagiging tunay na kaibigan. Ang mga matatamis na ngiti ni Joiada na labis na bumihag ng aking puso. Na ang mga masasayang araw sa lupain ng Retamia ay nabahiran ng kilabot at sindak.

Hindi ko malilimutan sa aking isipan kung papaanong unti-unting hinalinan ng malagim na kadiliman at kinutkot ng takot ang aking bayan.

Isang gabi, lubhang napakatahimik ng aming bayan. Ni hindi ko maaninag ang mga munting liwanag sa mga ilawan sa bawat tahanan. Naka trangka ng maigi ang mga pinto maging ang mga bintana. Nakakabingi ang katahimikan nang gabing iyon. Malamig ang bawat hampas ng hangin mula sa timog. Unti-unti pang inuubos nang mapanirang hangin ang marurupok na dahon sa bawat punong kahoy. Walang naglakas loob na lumabas sa kanilang dampang tahanan. Marahil iyon ang pinaka madilim na gabi na aking nasilayan sa aking buhay. Niligiran ng maiitim na ulap ang buong paligid ng lupain. Minsan pa’y sinikap kong silipin ang mga saklolong bituin at si inang buwan ngunit sadyang bigo ako, walang dumungaw na liwanag sa oras na iyon.

“Itay, bakit may hawak po kayong sibat?” sabi ni Ela, ang nakababata kong kapatid.

Ni hindi pa sumasagi sa isip ni Ela ang hiwagang itinatago na bumabalot sa aming bayan.

“Psss, huwag kang maingay anak.” mahinang tinig ng aking ina (sabay na tinakpan ang bibig ni Ela)

“Malapit na ang oras.” wika ni itay habang isinisilid ang labing-isang sibat sa lalagyan.

Hindi ko alam ang ibig ipahiwatig ng aking ama sa mga salitang iyon. Tahimik kong pinagmamasdan si itay sa kanyang ginagawa. Hinasa muli ni ama ang mahabang itak na pamana pa ng aking nasirang lolo sa aking ama. Nasa gilid ako noon ng aming pintuan, nagmamasid, nakikiramdam.

“Malapit na ang oras.” ikalawang sambit ni itay sa amin.

Dahan-dahang tumayo si itay at lumapit sa amin.

“Zimri, hawakan mo ito.”

Iniabot sa akin ang matalas na itak na kahahasa lamang. Agad ko namang hinawakan at pinagmasdan ng maigi.

“Anak, galing pa iyan kay Jazera, ang ama ng iyong lolo, ingatan mo iyan.”

Sabay ang pagtalikod sa akin at hinarap si inay at si Ela.

“ Ela, matulog na kayo, isasama ka ng nanay mo sa kuwarto ninyo, kaya’t huwag kayong lalabas kahit na anong mangyari,” wika ni itay

“Opo itay,” tugon ni Ela.

“O, Joezer,” (niyakap ni inay ang itay) bakit kailangan pang mangyari

ang mga bagay na ito?” umiiyak na tinig ni inay.

“Hindi ko alam, Odavia.” (Hinawi ang mahigpit na yakap at hinalikan na lamang si inay at si Ela)

Sige na pumasok na kayo, at ang bilin ko, huwag kayong mag-iingay at lalabas ng inyong silid.”

Noon ko pa lamang nakita si itay na naglambing sa aking ina. Magaspang manalita si itay. Pero sa pagkakataong iyon, tila nabaligtad ang pangyayari. Mahigit dalawampung taon kong hindi narinig umiyak si itay. Ngunit nang gabing iyon waring humagulgol sa iyak si itay habang inaalalayan niyang bumaba ang aming mag-ina. Dalawang buwan bago dumating ang gabing iyon, naalala ko pang pinanday namin ni ama ang silid sa ilalim ng sahig. Nagalit pa nga si itay nang minsang tanungin ko siya tungkol sa aming ginagawang silid.

“Itay, bakit po gumagawa tayo ng silid sa ilalim ng ating sahig.?”

“Pwede ba Zimri, tumahimik ka na lang at bilisan mo ang pag-aayos ng gamit..”

Doon ko nalaman ang pagmamahal ni itay sa aming pamilya, nabuksan ang ilang natatagong katanungan na kay tagal kong hinintay ang kasagutan.

“Itay, sino po si Darcon.?”

“Itay, bakit lahat ng bahay dito sa atin eh gumagawa ng silid sa ilalim ng kani-kanilang sahig?

“Itay, saan daw po nakatago yong Tamaredo?”

Ilan lamang iyon sa mga katanungan na kalimitang itinatanong ko kay ama. Ang gabing madilim na bumabalot sa panahong iyon ang nagsilbing liwanag sa aking isipan.

“Zimri, malalim yata ang iniisip mo” wika ni itay.

“Ah wala po , may naalala lang po ako.” (agad akong nahimasmasan sa pananalitang iyon ni ama)

“Pasensya ka na anak.”

Naupo sa harapan ko si itay na ang tanging pagitan nang aming pag-uusap ay ang aandap-andap na ilawan. Tinitigan kong mainam ang magiliw na mukha ni ama. Nakatungo at nagpapatak nang mga munting luha at sinabi sa akin.

“Malapit na ang oras, anak.”

At hinipan ni itay ang aandap-andap na ilawan sa harapan namin. Ako’y nakadama ng takot ng hindi ko na masilayan ang aking ama. Pagdaka’y ang kadiliman ang naghawi ng aming ugnayan.

“Itay.”ang bigla kong naibulalas.

“Psss, huwag mong ilakas ang tinig mo, huwag kang magalala, nasa tabi mo lamang ako, maging handa ka sa mga mangyayari, Zimri. Huwag kang matatakot.” bulong ni itay sa akin.

Naramdaman kong dahan-dahang tumayo si itay at nagtungo sa gawing pintuan. Agad din akong tumayo na lalo pang humigpit ang pagkakahawak sa itak na ibinilin ni ama. Nakikiramdam lamang ako. Halos ang mga kaluskos sa paligid ang aming inaabangan. May narinig kaming tinig sa di kalayuan sa aming kinalalagyan.

“ Aaaaaahhhh.!!! Tulong !!! Si Darcon. Naririto na si Daron.”unti-unting napawi ang malakas na sigaw nang aming kalapit bahay. Ni wala akong naramdaman na tumulong sa taong iyon.

Muling tumahimik matapos ang sigaw n gaming kapitbahay bagama’t narinig ang sigaw na iyon ay walang nangahas na tumulong. Nararamdaman kong hindi lamang kami ni ama ang gising sa mga sandaling iyon.

Natatandaan kong pinulong ni Nearias, (pinuno ng mga kalalakihan ang aming bayan) ang lahat ng mga kalalakihan na maging handa sa posibleng pagbabalik ng malupit na halimaw na si Darcon.

“Alam kong marami kaming gising, hindi lamang kaming dalawa ni itay, pero nasaan kayo?” bulong ko sa sarili.

“ Aaaaahhhhhhhh”sigaw ng isang ginang na waring sinakmal.

“Itay”

“Pssss, huwag kang maingay, Zimri.” awat sa akin ni ama.

Nanoot sa aking isipan kung papaano matatalo si Darcon gayong hindi ko alam ang hitsura niya at napakadilim pa ng paligid.

“Itay, paano natin matatalo si Darcon eh” agad akong sinalangsang ni itay at sinabi.

“Sabing huwag kang maingay!” bulong uli ni itay.

Naisip ko nang lumabas at hamunin si Darcon. Ngunit binagabag ako nang marinig ko ang ika’tlong sigaw,

“Oooooohaaaaaaaaa, ooohhhhaaaa.” iyak ng isang sanggol na nahihirapan, maya-maya pa’y naglaho ang ingay ng sanggol.

“Sobra na ang kahayupan ni Darcon, pati bata dinamay.”wika ni itay na nanggigigil.

At muli pa’y ang ikaapat na tinig.

“Arayyyyyyyyyy, Tulonggggggggg, Tulong si Darcon.”

Minsan pa’y napawi ang tinig ng isang binata.

“Sino na kaya ang susunod?” bulong ni itay, na nakahanda na sa pagsalakay ni Darcon.

Ang ikalimang tinig. Kakaibang tinig na narinig ko.

“ Ahhhhhhhh, tulong.” tinig ng isang dalaga.

“Itay, si Joiada yon?”

“Oo alam ko.” nanlulumong sagot ni ama sa akin.

“Itay, lalabas ako”

“Hindi pwede Zimri, mapanganib.”

“Pero anong gagawin natin, mauubos tayong walang kalaban-laban.”

Nagpupumilit lumabas ng pinto si Zimri na hinahadlangan ng ama.

“Zimri, bumalik ka. Huwag kang lalabas.”

Ngunit huli na ang lahat, walang nagawa si Joezer kundi magkaramdam na lamang at bantayan ang kanyang mag-ina.

“Joiada, Joiada. Nasaan ka. ”sigaw ni Zimri.

“Walang hiya ka Darcon huwag mong idamay si Joiada, lumabas ka magpakita ka sa akin. Lumaban ka.” hamon ni Zimri.

Nagulat ang lahat ng nakarinig ang sigaw ni Zimri. Nalumbay ang mga nakarinig ng sigaw na iyon ng binata lalong lalo na ang kanyang ama.

“Anak bakit nagawa mong lumabas?” bulong sa sarili na umiiyak.

Nais mang tulungan ni Joezer ang anak, ngunit wala itong nagawa kundi isara ang pinto at nagpatuloy sa pagbabantay sa gagawing pagsalakay.

Narinig din nina Jeroham at Heber maging ang ilan pang kalalakihan sa kanilang bayan, ngunit nanatili ang hindi pagtugon ng mga ito dahilan sa takot. Maging ang kanyang ina, pagtangis na lamang ang itinugon matapos marinig ito sa kanilang silid.

“Inay, si kuya Zimri iyong sumisigaw diba?”

“Oo anak, pssss, huwag ka na lang maingay.”lumuluhang sabi sa kanyang anak na babae.

“Joiada, Joiada. Nasaan ka?”

Nagtaka ang lahat ng nakarinig ng ikalawang sigaw ni Zimri.

“Ha, sigaw ni Zimri.”bulong ni Joezer habang nag-isip ng malalim.

Sa kabilang dako

“Bakit nagawa pang makasigaw ni Zimri ng maikalawang ulit?” bulong ni Heber na nagtataka.

Samantala sa bahay ng mag-amang Nearias.

“Ama, hindi pa napapatay si Zimri?”wika ni Jeroham sa kanyang amang si Nearias.

“Oo nga, hindi natin alam ang nangyayari sa labas.” tugon ni Nearias na nakahanda rin ang armas sa pagsalakay ni Darcon.

Samantala, nanunuot ang takot ni Zimri sa nagbabadyang panganib na nakaamba sa kaniya. Nais man niyang bumalik sa kanilang tahanan ay hindi na maari. Baka madamay lamang ang kanyang pamilya. Ngunit sa kabila ng takot ng kanyang sinasalunga, tibay ng loob at determinasyon ang kanyang pinaiiral. Nanatiling nakatayo sa malawak na lupain ng Retamia. Nakikiramdam sa mangyayari, na hawak hawak ng dalawang kamay ang itak na yari sa tanso. Di lingid kay Zimri na may matang sumusubaybay sa bawat kilos niya. Natahimik muli ang buong paligid.

“Ahhhhhhhhhhhhhh, tulong.”

“Ha, ang ikaanim na sigaw. Sino kaya iyon, tiyak hindi si Zimbi iyon?” wika ni Joezer sa sarili.

Maya-may pa’y may umaatungal ng napakalakas na tinig

“Haaaaaaaaaaaaaa.”

“Ang tinig ni Darcon.”wika ni Nearias na nanginginig sa takot.

Nagkaroon ng isang habulan, na waring mga yapak ng mga kabayo na dumadagundong na animo’y nakawala sa kanilang halang. Kinilabutan ang lahat ng nakarinig ng ingay na iyon.

“Ha, ano na kayang nangyari kay Zimri.”pag-uusisa ni Joezer.

Doon ko nakita ang kakilakilabot na anyo ni Darcon, naunahan ako nang takot, napadausdos na lamang ako sa malalapad na bato at kumubli na lamang. Waring malaking lion na nababalutan ng makapal na balahibo. Ang kanyang mga paa’y tila mga paa ng higanteng kabayo. May malaking mga usling pangil. Mga matang kasindak-sindak na dala ang espadang niluma ng tadhana at mga baluting nilimot ng kabihasnan. Dagli kong naalala ang bilin sa akin ni itay.

“Huwag na huwag mong tititigan ang kanyang mata kung siya’y iyong makakaharap.”

Na ang dahilan niyaon ay hindi ko alam kung saan kukunin ang kasagutan. Naring kong humihiyaw nang malakas si Darcon. Agad din akong nakapagtago sa batuhan na hindi kalayuan sa kanya. Pinagmasdan ko ang kanyang ikinikilos.

Nang mga oras na iyo’y papalapit siya sa bahay nila Joiada.

Iniisip kong patay na ang aking kasintahan at ngayo’y ang mga magulang naman niya ang lalamunin ng halimaw na si Darcon. Sinira na ang pinto at nagpumilit na pumasok, nakita ko nang harapan kung paano pinatay ang walang kalaban-labang ina ni Joiada. Sinakmal sa leeg at pagkatapos pa’y winakwak ang buong katawan saka inihagis sa harapan ko. Muntik na akong humiyaw sa takot nang makita ko ang kawawang katawan ng ina ni Joiada. Ngunit napigilan ko ang aking sarili. Nanlaban naman ang ama ni Joiada na hawak ang sibat na kagaya ng sibat ni itay. Natamaan si Darcon sa tagiliran ng kaniyang katawan, ngunit sadyang malakas ang halimaw. Muli pa’y isinunod sa mapait na kamatayan ang ama ni Joiada. Muling lumigid si Darcon upang humanap ng kaniyang masisila. Ang ika-siyam na hiyaw na aking narinig.

“Ahhhhhhhhhhh… Tulong.”

Nakita ko kung paano pinahirapan ang kaibigan nang aking ama.

Si Mang Simeon ang sumunod na biktima ni Darcon. Isa na lamang at mabubuo na ang sampung kaawa-awang biktima sa gabing iyon. Ako’y natakot nang ang direksiyon ng halimaw ay patungo sa aming bahay. Kinabahan ako nang malabis na kaba na ang kabang iyon ay noon ko pa lamang naranasan sa tanang buhay ko.

Sinira na ang aming pintuan. Binulabog ang looban ng aming bahay. Nakita kong lumabas si itay na hawak ang isang sibat. Pinukol niya si Darcon, natamaan sa balikat. Umatungal ng malakas si Darcon. Tumakbo palayo si itay sa aming bahay, isang paraan upang hindi na madamay ang aming mag-ina. Nagpahabol si itay kay Darcon. Nang makita kong papalapit sa akin si itay, inihanda ko na ang itak upang supilin si Darcon, nanginginig ang buo kong katawan sa mga oras na iyon. Pero kailangan kong tulungan si itay, naka umang lamang ako upang tulungan si itay. Pagkalagpas ni itay sa kinukublihan ko’y agad kong hinambalos ang halimaw, oo natamaan ko si Darcon sa kaliwang bahagi ng kanyang katawan. Paglingat ko’y nakita ko si itay na napahinto sa hindi niya inaasang pangyayari at nagsabi.

“Zimri, takbo na. ”sigaw ni itay sa akin.

Agad din akong napatakbo na kasama si itay.

“Bilisan mo Zimri...” dagdag pa niya.

“Saan tayo pupunta, itay?”

“Sa yungib ng Gilgal.” tugon niya sa akin.

Humahangos kami sa pagtakbo papalayo sa aming tahanan, ngunit patuloy pa rin kaming hinahabol ni Darcon. Hindi inaasahang natalisod ako sa nakausling mga ugat ng mga punong kahoy. Tumama ang aking mukha sa malapad na bato, maigting na dumaloy ang dugo sa aking ulo.

“Tumayo ka Zimri, papalapit na si Darcon.” sigaw ni ama.

Pinilit kong tumayo, umiinda ang kirot sa aking sugat, inalalayan ako ni itay. Kinuha ko agad ang itak ilang saglit pa’y may humablot sa aking likuran, tumilapon naman si itay sa di kalayuan.

“Ha…si Darcon.” agad kong naisigaw.

Itinataas niya ang aking katawan sa pamamagitan ng pagsakal sa akin, nahirapan akong huminga sa mga sandaling iyon. Idinaiti pa sa aking mukha ang kakila-kilabot niyang anyo. Tulad nang bilin ni itay, huwag ko matitigan man lang kanyang mga mata. Kaya’t agad akong pumikit at nanlaban.

Sadyang malakas si Darcon na di alintana ang mga sugat sa katawan. Tinitigan niya ako na waring galit na galit. Inisip ko na katapusan na ng aking buhay. Nabitawan ko ang aking dalang itak. Nandidilim na ang aking paningin. Sinimulan na niyang ibuka ang kanyang bibig na punong puno ng dugo ng tao. Hindi ko inisip na sumigaw, gaya nang mga narinig kong humiyaw noong una. Mula sa likuran ng halimaw, may umusal na sibat sa kanyang katawan. Oo, si itay nga, bumaon sa katawan ni Darcon ang sibat na gawa ni itay. Humulagpos ang mga kamay ng halimaw sa aking leeg hanggang sa tuluyan akong nabitawan, at gumapang ako papalayo kay Darcon.

“Anak, tumakbo ka na, takbo.”

Kaagad kong sinunod si itay sa kanyang payo. Minsan pa’y nilingon ko ang aking magiting na ama. Lumalaban hanggang sa huling hininga ng kanyang buhay, nakita ko pang hinugot niya ang ika’tlong sibat na yari sa tanso. Ipinukol kay Darcon at muling bumaon sa katawan ng halimaw. Humiyaw nang napakalakas na hiyaw ang halimaw na tila baga walang pagbabago sa lakas sa kabila ng maraming sugat nito. Nilusob niya si itay, umakto namang hinuhugot niya ang ikaapat na sibat, ngunit mabilis ang mga pangyayari. Huli kong narinig ang tinig ng aking ama, ang ikasampung tinig sa gabing iyon.

“Ahhhhh.”

Tumatakbo akong lumuluha.

“Itay, itay.” ang bigla kong naiusal.

Hinang-hina na ang aking katawan ngunit naalala ko ang sinabi ni itay kanina. Kailangan kong makapunta sa yungib ng Gilgal na hindi ko alam ang dahilan. Pinilit kong makarating sa batis ng Gaas sa dahilang naroroon ng yungib na sinasabi ni itay. Iniisip kong magpatihulog na lamang sa batis kaysa malapa ng halimaw na si Darcon hanggang sa mawalan ako ng malay tao.

Kinabukasan, makulimlim pa rin ang buong paligid, nagsilabasan na ang mga tao sa kani-kanilang tahanan. Alam kung labis ang pighating dinaranas ngayon ni inay ae Elam aging ang mga kaanak ng mga biktima ng halimaw kagabi. Tiyak na magdaramdam si inay sa pagkamatay ni itay at sa pagaakalang ako’y patay na rin. Namangha si Nearias sa mga nangyari. Hindi nila nakita ang bangkay ni Joiada at nagpipilit mahanap ang katawan ko, ngunit hindi nila alam na nasa mabuti akong kalagayan. Ito’y nagsilbing palaisipan sa buong lupain ng Retamia. Siyam na katao lamang ang nakita nila Nearias na may palatandaan na ng pagmamalupit ni Darcon kaya’t kaagad niyang pinulong ang mga tao sa kaniyang nasasakupan.

“Maghanda tayo sa susunod na buwan. Sasalakay muli si Darcon, dahil hindi pa kumpleto ang nais niyang biktimahin, siyam lamang ang bangkay na natagpuan natin, tiyak na sasalakay muli siya.”

wika ni Nearias.

“Papaano ang gagawin nating paghahanda?”usisa ni Heber.

“Ama, bakit wala ang bangkay nila Zimri at Joiada, maaari kayang buhay pa sila.” wika ni Jeroham.

Matagal bago nakaimik si Nearias.

“Hindi ko alam ngunit sa ngayon ganito ang ating plano.” sagot ni Nearias.

Sandali pa’y tinipon ang lahat ng mga tao, pinulong at pinaalalahanan niya na mag-ingat sa lahat ng pagkakataon. Isang buwang pinaghandaan ng aking bayan ang napipintong pananalasa muli ng halimaw na tiyak na lilipol ng maraming buhay na higit sa inaasahang sampung katao bawat buwan.

Samantala, salamat na lamang kay Sallum, ang isang matandang ermitanyo na kumupkop sa akin at nag-ahon sa akin sa batis ng Gaas. Doo’y isinalaysay sa akin ng ermitanyo ang tungkol sa misterysong si Darcon, anupa’t ang maging ang mahiwagang Tamadero ay inukit sa aking alaala na napaka-interesanteng pag-uukulan ko ng pansin.

“Mabuti naman at nagkamalay ka na.” nanginginig na wika ng matanda na naupo sa tabi ko na may bitbit ang halamang gamot.

“Matagal kong hinintay ang pagkakataong ito, at ngayo’y ikaw ang katugunan sa aking munting layunin.” dugtong niya.

“Arayyyyyyyyyyy.”bigla kong naisigaw.

“Bakit, Ginoo?” nagaalalang tanong niya sa akin.

“Mahapdi po yong gamot na inilagay ninyo sa sugat ko.”

“Talagang mahapdi iyan, malalim ang dampi ng mga kuko ng halimaw, (paliwanag ng matanda). Alam mo Zimri ba kung saan nagmula ang halimaw na si Darcon?”

Ako’y namangha sa sinabi ng matanda, pinakinggan kong maigi ang isang kuwentong magbubukas ng maraming kasagutan at magiging tulay pabalik ng kahapon na may ilang libong taon na ang nakalilipas. At nagsimulang magsalaysay si Sallum ng isang di malilimutang pangyayari sa buhay niya.

“Panahon iyon ng katanyagan at kadakila ng kabihasnan ng imperyo ng Incab. At kasagsagan ng kapangyarihan at kasaganaan ng sibilisasyon, ni walang makatalo sa mahabang panahon ng kanilang pakikipagdigma. Sinimulan nilang manakop sa kalapit na lupain, gaya nang inaasahan sila’y nagwagi. Nilipol nila ang kanilang mga kaaway, pinatay ang lahat ng mga lumalaban sa kanilang pangunahing batas at palatuntunan. At ginawa namang mga alipin ang kanilang mga nabihag. Doon nagsimula ang modernisasyon ng imperyong kinatatakutan noon. Gumawa sila ng iba’t ibang balangkas na yari sa mga naglalakihang baton a ang iba’y inukitan nila ng mga anyo ng tao, mga piramide na hinubog ayon sa kanilang nais, mga lansangang hinabi ng di masukat na katalinuhan ng tao, mga matitibay na gusali na yari sa dugo at pawis ng mga alipin, ang kabigha-bighaning mga moog na pinanday nang panahon, at mga palasyong kaakit-akit na pagmasdan na nagsisilbing tahanan ng mga maharlika. Sa kadalubhasaan ng matayog na kaalaman na sumibol nang minsan at si Jazera ang utak kung bakit nagtagumpay ang imperyo ng Incab . Si Jazera ay isang dakilang henyo, manggagamot at pilosopo nang panahong iyon”.

“Ha, si Jazera, hindi ba’t ama iyon…?”

Hindi pa ako natatapos mangatwiran ay agad akong sinagot ng matandang si Sallum.

“Oo, ama iyon ng iyong nasirang lolo.” sagot ni Sallum.

“Bata pa ako noon, labis kong hinangaan ang kanyang katalinuhan maraming naghahangad na matuto ng kanyang kabantugan. Sa paglipas ng mga taon, maraming nabagabag nang magkaroon ng malubhang karamdaman ang aming hari. Isang karamdamang hindi na yata mabigyan ng lunas nang kahit na sino. Isang araw, ipinatawag si Jazera ng aming reyna, si reyna Ulaida. Pinilit ng reyna na mapagaling ang aming hari sa pamamagitan ng kakaibang kaalaman ni Jazera ngunit hindi nagawang mapagaling ni Jazera ang aming hari. Dahil sa pangyayaring iyon namatay si haring Arvius. Siya’y inilibing sa isang natatanging piramide na yari sa matitibay na bato. Sa di inaasahang pangyayari, lubhang nagdamdam ang reyna Ulaida at ang galit nito’y naibunton kay Jazera. Ipinatapon ng aming reyna si Jazera sa isla ng Gezer na hiwalay sa kanyang asawa’t anak. Lubhang nag-alab ang galit niya sa aming reyna at isinumpa ang di makatarungang pagtrato ng kanyang mga dating kasamahan ngunit wala isiyang magawa. Si reyna Ulaida sng humalili sa aming nasirang hari, malakas pa rin at makapangyarihan ang aming imperyo sa panahong iyon kaya’t sa nalalabing mga araw ni Jazera sa isla, gumamit siya ng talino at kahenyuhan sa pagganti. Gumawa siya ng isang mandirigma na maaring lumipol ng maraming mga kawal na mananatili sa mahabang panahon ng pagiral. Si Darcon ang kagantihan sa ginawang pang-aapi kay Jazera.

Sa isang lakas ng kabayo, bilis ng agila, tapang ng leon at kamandag ng serpiyente binuo ang konsepto ni Darcon na minsang kinatakutan at hanggang sa panahong ito, nagawa niyang makabuo ng isang natatanging nilalang sa pamamagitan ng medisina at ng siyensya ngunit ang lahat ng mga bagay ay may lihim na dapat mabunyag. Sa unang pagkakataon, nakita ang kalupitan ni Darcon, pinatay niya ang halos lahat ng kawal ng aming lahi bumagsak ang dating matatag na imperyo. Alam kong ang hangad lamang ni Jazera ay malipol ang mga kawal at ang reyna na nagpahirap sa kanya, maibalik ang dating maalwan na pamumuhay sa aming kaharian, maalis ang mapang-aping mga tao ngunit ang lahat ng mabubuting adhikain ni Jazera ay nabigo. Hindi na niya maawat ang ginagawang pananalasa at pagpatay ni Darcon at pati ang mga inosenteng mga bata at mga kababaihan ay nadamay sa kabagsikan ng halimaw. Tinangka niyang pigilin ang pagkitil ng maraming buhay, pero huli na ang lahat. Hindi niya inaasahang hahantong ang lahat sa isang malagim na pangyayari. Nangalat ang maraming tao, naging lagalag ang aming kaharian. Dumating ang pagkakataon na wala ng kapangyarihan ang umiiral sa dating anong kay lakas na imperyo. Iniwan namin ang aming bayan na dati naming iniibig. Isang pagkakataon, isinama ako ng pamilya ni Jazera sa nasabing isla kung saan matatagpuan ang lumikha kay Darcon. Dahil sa ako’y ulila na’t napatay na ng halimaw ang aking mga magulang ay naisipan ko na lang na sumama, bagama’t ang isla ng Gezer ay islang kinamumuhian dahil naroroon si Jazera, doon ko nalaman ang layunin ni Jazera, ngunit ang layunin niya’y kumitil ng maraming pangarap sa buhay. Upang masupil ang kasamaan ni Darcon, nilikha ni Jazera ang Tamaredo. Ang itak ng Tamaredo at ang sibak ng Tamaredo. Ipinagkatiwala ang itak na iyon kay Domer, ang iyong nasirang lolo. Hanggang sa pawian ng buhay si Jazera sa kaniyang katandaan. Napatay naman ang kaibigan kong si Domer ng makipaglaban ito kay Darcon upang iligtas ang iyong ama. Hanggang ngayon patuloy pa ring nanunuot ang pangamba ng lagim ng kahapon na dapat nang wakasan.”

“Ha, ang itak na iyon!” wika ni Zimri. (naalala ang nangyari kanina.)

“Oo, na kay Joezer na iyong ama ang itak na iyon na naiwaglit mo at ngayon ay na kay Darcon na at tiyak na gagamitin ng halimaw ang itak na iyon sa kasamaan.”paliwanag ni Sallum.

“Ngunit huwag kang mag-alala Zimri, may isa pang paraan.” dagdag ni Sallum.

“Ano ‘yon Sallum?”

“Ang mahiwagang sibat ng Tamaredo na nilikha rin ni Jazera upang pumuksa sa halimaw.”,ani ni Sallum.

“Pero nasaan ang sibat na iyon?” tanong ni Zimri

Tumayo ng marahan si Sallum, nag-iwan ng malalim na buntong hininga.

“Nasa isla ng Parvaim”, dugtong ng matanda.

“Paano ako makararating doon.”

“Bago malagot ang hininga ng aking kaibigan naipagtapat pa niya sa akin ang tungkol sa mahiwagang Tamaredo. Limang libong kilometro mula sa kabisera ng Retamia, ang Tecoa. Ayon sa salaysay ng iyong lolo, ang Parvaim ay isla na kung saan ikinulong ni Jazera at Domer ang malupit na halimaw. Nakabaon sa katawan ni Darcon ang nasabing sibat. Nang mamatay si Jazera, ipinagbilin kay Dome rang pagbabantay sa halimaw at kung papaano ito papatayin sa oras na muli itong nakamalay. Sa di inaasahang pagkakataon, dahilan sa pagnanasa ng iba na makuha ang sibat ng Tamaredo na yari sa ginto, nabulabog sa mahimbing na pagkakatulog si Darcon at muli, nagising ang isang kahindik-hindik na namatay nang minsan. Tinangkang patayin ni Domer ang halimaw ngunit hindi na sapat ang lakas ng iyong lolo upang labanan ang lalong lumakas na halimaw. Akala ko’y ako na lamang ang taong nabubuhay na nakakaalam ng hiwaga ng sibat at ng itak ng Tamaredo. Alam din pala ni Joezer ang tungkol dito at ikaw…Zimri, ang natitirang lahi na susupil kay Darcon kaya’t habang hindi pa huli ang lahat, kunin mo ang sibat ng Tamaredo.”

“Ano ang gagawin ko upang makarating sa islang iyon.”usisa ni Zimri.

“Tuwing kabilugan ng buwan, sa dulong bahagi ng batis ng Gaas doo’y may lumilitaw na isang mahiwagang bangka. Ang misteryosong bangka na iyon ang sasakyang naghahatid kay Darcon na pumaroo’t parito sa ating bayan upang maghasik ng lagim. Unang linggo ng susunod na buwan, kabilugan na muli ng buwan, pumaroon ka sa dulong bahagi ng batis. Akyatin mo ang mataas na bahagi ng mga batuhan sa gawing kaliwa kung ikaw’y nakaharap sa dalampasigan at doon ka manatili hanggang sa makita mong lulan si Darcon ng nasabing bangka. Hintayin mong makalayo si Darcon at makalayo at saka ka bumaba. Sumakay ka sa misteryosong bangka at kusa kang ihahatid sa islang kinatatakutan ko.

Huwag kang magpapatinag sa iyong makikita. Maraming hahadlang sa iyong paglalakbay. Gagambalain ka nang napakaraming pangitain. Ang lunas sa lahat ng panganib sa iyong paglalakbay ay ito.

“Ano, panyong puti?.”wika ni Zimri.

“Oo ang panyong ito ay galing pa rin sa ninuno mo, ito ang gagamitin mong pampiring sa iyong mga mata upang makapanatili ka sa iyong paglalakbay. Kung iyong mapagtatagumpayan ang mga balakid sa iyong paglalakbay, tinitiyak ko sa iyo na makukuha mo ang sibat na ninasa ng maraming mga tao noong panahon namin. Kahit ako, ninasa kong maangkin ang sibat na iyon, ngunit hindi sa akin nakatalaga ang Tamaredo. Para sa iyo ‘yon…Zimri.”paliwanag ni Sallum.

Ibinigay sa akin ang panyo na matagal nang nilihim ng tadhana. Isang buwang paghahanda, unti-unting na ring humihilom ang aking mga sugat. Hindi ako mapalagay sa mga lihim na ibinunyag sa akin ni Sallum.

Gabi-gabi’y hindi ako pinatutulog ng aking budhi gaya ng sinabi ni ama sa akin.

“Maging handa ka sa lahat ng mga mangyayari”.

Ang mga pananalitang iyon ang laging nanunuot sa isipan ni Zimri. Samantala, abalang-abala ang bayan ng Retamia sa paggawa ng bahay tuluyan para sa lahat ng tao sa bayan upang kanlungin. Pinangungunahan ni Heber at ng mag-amang Jeroham ang pangangalaga. Naghanda ng mga sibat ang lahat halos ng kalalakihan sa napipintong pagsalakay ng halimaw.

Dumating na ang huling linggo ng paghahanda. Maaga akong ginising ng aking pananabik, gaya ng dati, makulimlim pa rin ang paligid, malakas pa rin ang bugso ng hangin na sumasalat sa aking katawan. Binagtas ko ang kapatagan ng lupain ng Retamia na nagmamadaling makarating sa kabiserang Tecoa, isang galong tubig na katulong sa pangungulila, ang kuwintas na ibinigay sa akin ni Joiada na tanda ng aming pag-iibigan, mahiwagang panyo na hinabilin ni Sallum at ang isang maliit na espada na yari sa tanso na makakatulong din sa pakikipagsapalaran sa malupit na tadhana.

Sa aking paglalakbay, lagi kong iniisip si inay at ang kapatid kong si Ela na labis na naghinagpis sa mga nangyari. Isang linggo kong tinahak ang kabisera ng Tecoa, at doon ko naramdaman ang mapaniil na pagod, ang mapangsupil na gutom, at sindak ng pagka-uhaw. Sumagi sa isip ko na huminto na lamang sa paglalakbay at huwag na lamang tumuloy, pinanghinaan ako ng kalooban Ngunit sa tuwing naiisip ko ang kalagayan nila inay at ang aking mga kanayon bumabalik ang pag-asang ituloy ang aking misyon.

Sa mahaba habang paglalakbay sa wakas narating ko rin ang Tecoa. Doo’y pinagmasdan ko ang naghihingalong dalampasigan ng Gaas. Tahimik na gumapang ang mga alon patungo sa aking paanan, na nagpahiwatig.

“ Mapanganib ang gagawin mong pakikipagkita kay Darcon.”

Kinabahan ako nang husto ng natanaw ko na naging kulay dugo ang tubig sa dalampasigan. Agad kong naalala ang bilin sa akin ni Sallum na huwag akong magpapasindak sa mga pangitain. Hinanap ko kaagad ang pinakamataas na bato sa gawing kaliwa ng dalampasigan at gaya rin ng bilin na pagsikapan kong maakyat ang tutok ng nasabing batuhan at doon mamalagi hanggang sa kumagat ang dilim. Unti-unti nang dumilim ang paligid, hinahampas na ako ng mas lalong malakas na hanging galing sa ilog ng Gaas. Nagmatiyag akong mainam sa aking paligid na kasama ang takot sa aking puso.

Pilit kong nilalabanan ang samyo ng pagkaantok. Malaya kong natatanaw ang buong paligid mula sa mataas na bahagi ng aking kinaroroonan. Maya-maya pa’y lalong lumakas ang ihip ng hangin, alam kong hindi na iyon ordinaryong hangin kaya’t anong kay higpit na lamang ang kapit ko sa mga batong patibayan. Napatungo ako sa lakas ng hangin na halos limang minuto ang itinagal. Nang maparam ang hangin, unti-unti kong iniangat ang aking katawan, inilibot ang paningin. Ako’y namangha sa takot ng unti-unting lumitaw ang misteryosong bangka na lulan ang kakila kilabot na halimaw na si Darcon. Umuusad ang bangka patungo sa direksiyon na aking kinalalagyan. Makapanindig balahibo ang kanyang anyo na wari bagang nakatitig sa akin

habang siya’y papalapit sa pampang. Muli pa’y tumuntong ang kanyang mga paa sa buhanginan ng dalampasigan. Naglakad palayo sa bangka, inakala kong magpapatuloy siya sa paglakad ngunit huminto siya sandali, inilibot niya ang kaniyang paningin hanggang sa binunot niya ang itak na galing sa aking ama. Kinabahan ako ng malabis na kaba, anong ilalaban ng maliit na espadang hawak ko sa itak ng Tamaredong hawak ng halimaw. Lumapit siya patungo sa batuhan kung saan ako nakakubli. Itinago ko na lamang ang aking ulo sa pagsulyap sa kanya. Butil-butil ang mga pawis ang pumapatak sa aking mukha. Mabilis ang pintig ng aking puso sa mga nangyayari. Mahigpit kong hinawakan ang maliit kong espada na tangi kong sandata sa mga oras na iyon.

Sampung minuto pa ang lumipas, marahan kong sinilip ang ibaba ng aking kinalalagyan. Ako’y namutla ng makita kong nakatitig si Darcon sa akin. Muli kong iniurong ang aking ulo upang kumubli sa ikalawang pagkakataon. Lalo pa akong kinabahan, at napapikit na lamang sa takot. Narinig ko rin ang malakas na halakhak ni Darcon na nagdulot sa akin ng panlulumo. Sa ikatlong pagkakataon, naglakas loob muli akong dumungaw sa ibaba. Nakita kong nakaluhod ang halimaw na waring sinasamba ang mga batong kinatitirikan ko. Unti-unting tumayo si Darcon at pagdaka’y naglakad palayo sa aking kinalalagyan upang simulan ang kanyang misyon, ang pumatay ng mga tao. Para akong nabunutan ng tinik sa lalamunan at nakahinga ng malalim. Napatingala ako at doon ko nakita ang napakalaking anyo ng buwan na unti-unti ng tinatakpan nang maiitim na ulap. Napag isip-isip ko kung bakit sa dakong iyon ako pinaakyat ni Sallum. Upang hindi ako makita ni Darcon at sa halip ang buwan ang kaniyang mapansin at hindi ako. Nang hindi ko na masilayan ang halimaw, nagmamadali akong bumaba upang sumakay sa mahiwagang bangka at makarating na sa isla kung saan matatagpuan ang sibat ng Tamaredo.

Patakbo kong tinungo ang bangka at dagling sumakay alinsunod sa bilin ni Sallum sa akin. Unti-unting umusad ang bangka at kusang lumayo sa pampang na malumanay ang takbo. Nagsimula ng magbago ang paligid, Sa isang kisap mata’y anong nakasisilaw na liwanag ang gumulantang sa aking paligid. Parang paraiso ang kinalalagyan ko sa mga oras na iyon. O anong kay gandang kulay asul na karagatan ang aking kinaroroonan. May napansin din akong isang bangkang papalapit sa akin, ako’y nagalak ng masilayan ko si Joiada na kumakawa’y sa akin habang sinasalubong ako ng matatamis na mga ngiti. Gusto ko nang lusungin ang tubig sa pananabik na mayakap ang aking kasintahan. Ngunit naalala ko ang wika ni Sallum, ito’y mga pangitain lamang. Kaya’t hinanap ko na ang panyo upang ipiring sa aking mga mata. Nang sandaling pipiringin ko na ang aking mga mata’y nakita ko pa siya na masayang nakangiti hanggang sa mapansin ko sa kanyang likuran ang paglitaw ng isang higanteng pugita na inaalog ang kaniyang sasakyan. Lumubog ang bangka at nasa isang galamay ng higanteng pugita si Joiada na humihingi ng tulong sa akin. Nagdalawang isip ako.

“Zimri, tulungan mo ako.”sigaw ni Joiada.

Hindi ko malaman ang gagawin. Pero tinitiyak kong isa ito sa mga pangitain, kaya’t pinagpatuloy ko ang pagpiring sa aking mga mata. Ilang saglit pa’y nawala ang tinig ni Joiada. Umalog naman ang sinasakyan kong bangka. Pinilit kong h’wag makabitaw kahit na anong mangyari. Biglang may kakaibang ingay ang aking narinig, iba’t ibang tinig na pinahihirapan ng halimaw.

Umakto na akong tanggalin ang nakapiring pero upang usisain kung nasaan ang mga tinig na iyon ngunit napigilan ako ng mga paalala ni Sallum. Bumuhos ang malakas na ulan sa gitna ng laot. Lumabas ang napakaraming kidlat sa kalangitan. Nagparamdam naman ng walang humpay ang mga kulog na lubhang nakabibinging takot. Nararamdaman kong lumalakas ang hangin at isinasayaw na ng malalaking mga alon ang aking sinasakyan. Lalo pang humigpit ang pagkadaiti ng aking katawan sa bangka na walang nakikita. Hinampas na ako nga mga alon ngunit nanatili ang katapangan sa aking pagkatao.

Isang malakas na alon na dumampi sa aking sasakyan sanhi upang mawalan ako ng malay tao. Huli kong naramdaman ang dugo na dumaloy sa aking noo at ako’y tuluyang nawalan ng malay.

“Ahhhhhhhhhhhhhh..”

Ako’y nahimasmasan sa tinig na yaon. Dali-dali kong tinanggal ang piring sa aking mga mata at iniangat ang mahinang katawan. At ako’y nagtaka sa aking nakita. Nasa isla na ako ng Parvaim, ang islang matagal ng nawalan ng kasaysayan sa mundo ng mga ilusyon. Agad kong binangon ang lupaypay na katawan at nagmadaling hinanap ang pamilyar na tinig. Hindi kalakihan ang isla, na naliligiran lamang ng mga batong nilumot ng panahon. Nilibot ko ang mga hangganan niyaon at ako’y nagalak sa aking nakita. Si Joiada na nakahiga sa malapat na bato na umuungol na walang malay.

“Joiada, Joiada.”

Mabilis na tinakbo ni Zimri ang kinaroroonan ng dalaga, napaluhod at niyakap ang kasintahan.

“Joiada, gumising ka.”wika ni Zimri.

“Ha, Zimri. Nasaan tayo at anong nangyari sa akin?”tanong ni Joiada.

“Salamat at buhay ka.”(Itinayo niya si Joiada.)

“Bakit, ano bang nangyari?”(Naguguluhan sa mga nangyari.)

“Mamaya ko na lang sasabihin.” (Hinalikan na lamang ni Zimri ang dalaga.)

“Tulungan mo na lamang ako sa paghahanap”

”Ano ba ang hahanapin natin”

“ Isang sibat”tugon ng binata.

“Ha, anong sibat?”

“Wala nang maraming tanong, basta hanapin na lamang natin ang sibat”

“Sige, tutulungan kita sa paghahanap”

Naputol ang aming usapan ng may biglang gumuho sa isang kumpol ng mga bato malapit sa aming kinaroroonan. Dahan-dahan naming nilapitan ang gumuhong mga bato na may pag-iingat. Inalis ko ang mga bato upang makita kung ano ang mayroon sa ilalim niyaon. Ako’y namangha muli sa aking nasilayang lihim. Dalawang kalansa’y ang nasa ilalim ng hukay na hawak-hawak ang sibat.

“Sino sila, Zimri? tanong ni Joiada.

“Sila Jasera at Domer.” sagot ni Zimri sa kasintahan.

“ Sino ba ang mga taong iyan at bakit sila inilibing dito?” dugtong ni Joiada.

“Hindi ko alam.”

Hindi lingid kay Joiada na alam ni Zimri ang dahilan kung bakit naroroon ang kaniyang mga ninuno, ngunit inilihim na lamang ng binata ang hiwagang iyon. Matapos kunin ang sibat ay agad na niyaya ni Zimri ang dalaga upang bumalik sa kanilang lugar.

“Halika na Joiada, kailangan na tayo bumalik sa Retamia, bago mahuli ang lahat.” anyaya kay Joiada.

Nagmadali kaming sumakay sa misteryosong bangka. Sa paglalakbay namin pabalik, hindi namin naranasan ang mga panganib na kanina lang ay naranasan ko. Mabilis ang takbo ng bangka na itinutulak pa ng malakas na ihip ng hangin sa laot. Nananabik na akong makaharap si Darcon na hawak ang sibat ng Tamaredo. Hindi na ako mapalagay. Ang takot at lumbay na nararamdaman ko kanina ay napalitan na ng tapang sa tulong ng sibat at ni Joida. Ilang saglit pa’y natanaw na naming ang pampang ng isla ng Retamia. Agad kaming umahon sa bangka ng sumadsad ito sa dalampasigan at tumakbo sa kinaroroonan ng aming tahanan. Mahigpit ang pagkakahawak ng kaliwa kong kamay sa sibat samantalang hawak ni Joiada ang kanang kamay ko.

“Bilisan mo Joiada, kailangan mailigtas natin ang ating mga kanayon sa kamay ni Darcon.”

“Napakasama talaga ni Darcon.”

“Buti naman ang bumalik na ang alaala mo, tiyak nasa Tecoa sila.”

“PArang nakatulong lang ako kanina. Ano na kaya ang nangyari sa aking mga pamilya?”Usisa ng dalaga.

Hindi ko nasagot ang katanungan ni Joida dahil sa alam kong siya’y magdaramdam kung malaman niyang patay na ang buong pamilya. Humahangos kami sa pagtakbo. Nang marating namin ang bulwagan ng aming bayan ay agad na sumambulat ang limang patay na kalalakihan.

“Zimri, si HHHHeber iyong isang namatay.” (Nabigla sa nakita.)

“Oo, hindi pa nakakalayo ang halimaw.” (Hinawakan ko muli ang kamay niya) Tara na Joida.”

“Ahhhhhhhhhhhhhhhh.”

“Zimri, Nasa gawing kanan nanggagaling ang mga sigawan.” wika ng dalaga.

“ Tara, puntahan natin. ”tugon ni Zimri..

“Ahhhhhhhhhhhh.”

“Sino na naman kaya ang isusunod ni Darcon.” bulong ko sa sarili.

Narating na namin ang isang malaking bahay tuluyan na ginawa ng aming mga kanayon upang gawing kublihan ng mga tao sa pagsalakay ni Darcon. Ngunit ako’y nanamlay sa aming nakita. Napakaraming buhay ang nabiktima ng halimaw.

“Zimri si Nearias patay na.” wika muli ni Joiada.

Agad kaming tumakbo patungo sa looban ng bahay tuluyan upang iligtas ang nalalabing mga tao sa bulwagan. Pagdampi pa lamang namin sa pintuan, ginulat na kami ng napakaraming patay na mga bata at kababaihang wala ng buhay. Nagngingitngit ako sa galit sa mga nakita ko. Wala na akong nagawa kundi yakapin at palabasin ang mga luha sa aking mga mata.

“Elaaaaaaaa, Inayyyyyyyyyy…….Walang hiya ka Darcon, pagbabayaran mo ang ginawa mong kalupitan!”

Halos wala nang buhay akong nakikita. Pinagmasdan ko ang mga biktima na halatang pinahirapan muna bago ito pinatay ng halimaw.

“Ahhhhh, Zimri tulong!”

Sigaw ni Joiada, ng biglang hablutin ni Darcon palabas. Sinundan ko ang halimaw na bitbit ang aking kasintahan.

“Darcon…alam kong may puso ka rin. Huwag mong nang idamay si Joiada. ”

Biglang huminto si Darcon sa kaniyang pagtakbo at hinarap ako. Sa sarili ko alam kong wala ng nakaririnig ng ikalawang pghahamon ko kay Darcon. Matatandaang isinigaw ko ito dati sa pag-aakalang maraming sasaklolo sa akin noong unang pagsalakay ni Darcon. Ngunit sa pagkakataong iyon, tanging si Joiada at ako na lamang yata ang nabubuhay. Matapos titigan ni Darcon si Joiada ay inilipag ng dahan-dahan at pinasandal sa isang punong kahoy. Isang tanong ang aking natuklasan, kaya pala hindi mapatay-patay ni Darcon si Joiada sa dahilang umiibig ang halimaw sa aking kasintahan. At gayon na lamang ang pag-iingat ni Darcon sa paglalapag kay Joiada.

Dumating na ang hinihintay kong pagkakataon, na makaharap ang kinatatakutang halimaw na nilikha lamang ang aking angkan. Agad niya akong sinunggaban gamit ang itak ng Tamaredo. Inihanda ko naman ang pagdepensa sa pamamagitan ng sibat na ginawa upang puksain ang halimaw. Nagsalpukan ang aming mga sandata. Ilag dito, sangga doon, hampas dito, tusok doon. Laging nasa isip ko ang paghihiganti sa ginawang kalupitan ni Darcon. Minsan, ako’y tinamaan ng itak, umigting at lumabas ang dugo sa aking balikat. Hindi rin naman ako nagpatalo, natamaan ko rin siya sa tiyan. Nagpalitan pag-atake. Hangang sa dumating ang pagkakataon na hindi ko na mabilang ang sugat sa aking katawan. Dugo at pawis ang aking puhunan sa labang ito. Naramdaman ko rin ang panghihina ni Darcon. Ilang beses ko na rin siyang nasugatan sa pamamagitan ng aking sibat. Ang huling pangitain na aking nasaksihan ay ng tumilapon ang hawak kong sibat dahil sa lupasay na ang aking katawan. Ginapang kong pilit ang aking sandata upang ipagpatuloy ang nalalabing laban. Sadyang malupit ang halimaw, sa kabila nang kanyang mga sugat ay nanatiling nakatayo upang ako’y tapusin sa pamamgitan ng itak na ginawa ng aking angkan.

Nakatihaya ako noon ng papalapit si Darcon sa akin upang ako’y patayin. Nahabag ako sa aking sarili kung magtatagumpay si Darcon, bukod sa hindi ko naipaghiganti ang aking mga magulang mapapasakamay niya ang kaisa-isa kong minamahal na kasintahan. Nanlalabo na ang aking mga mata, hindi ko na magawang tumayo at lumaban pa sa halimaw. Ipinikit ko na lamang ang aking mga mata at inasam na balikan ang mga magagandang pangyayari sa piling ng aking pamilya; ang kakulitan ni Ela, ang pangangaral ni inay, at ang sawa’y ni itay. Ang mga biro ni Heber, ang malalakas na halakhak ni Jeroham at higit sa lahat ang mga ngiti ni Joiada.

“Ahhhhhhhhhhhhhh”

Bigla akong napadilat ng marinig ko ang sigaw na iyon.

“Si Jeroham, buhay pa siya” ang nasambit kong bigla.

Sinaksak ni Jeroham si Darcon sa tagiliran. Humiyaw ng malakas ang halimaw, at nagkaroon ako ng pagkakataon na kunin ang sibat. Pinilit ko na ito’y maabot at mahawakan habang nakikipaglaban si Jeroham sa halimaw. Tumindig ang mahihina kong paa patungo kay Jeroham upang tulungan sa pakikipaglaban. Gumanti ang halimaw hanggang sa matamaan ng itak ang aking kaibigan.

“Ahhhhhhhhhhh…..Zimri huwag kang papayag na maghari si Darcon”hiyaw ni Jeroham.

Iyon ang mga huling kataga na narinig ko mula sa aking kaibigan bago siya malagutan ng hininga. Sinugod ko na punong puno ng galit ang halimaw. Sinamantala ko ang mahinang katawan ni Darcon na nakahandusay na rin sa lupa.

“Para sa aking mga mahal sa buhay…..Haaaaaaa.”

Sa wakas naibaon ko kay Darcon ang sibat ng Tamaredo na siyang tumapos sa isang hindi malilimutang kasamaan na minsa’y lumitaw sa aking alaala.

Wala na si Darcon. Wala na rin ang kinatatakutang halimaw sa Retamia. Ngunit papaano na ngayon sisimulan ang isang panibagong buhay sa piling ng kalungkutan. Marahan kong tinungo ang kinalalagyan ni Joiada na nakasandal sa isang patay na puno ng Balite. Niyakap ko na lamang ang aking kasintahan na wala na ring buhay dahil sa takot.

Iyak na lamang ang aking nagawa sa kapalarang hindi ko sukat akalaing naganap sa aking buhay. Hirap na rin akong huminga sa pagkakataong iyon.

“Nawa’y maisaysay ko pa sa kanya ang mga nangyari. At maipabatid ko sa kanya ang aking tagumpay sa pakikipaglaban sa kasamaan satulong ng aking mga kanayon. Sana’y pumarito kang madali….O’ aking kaibigan.”

Wakas